Voor algemene natuurwetenschappen moeten we een psychologisch filmpje kijken. De vertoonde beelden zijn niet de originele, omdat díe afkomstig zijn uit 1960 en dus niet zo hip gemonteerd als deze nieuwe. Het betreft een onderzoek dat iemand veertig jaar geleden heeft uitgevoerd, naar aanleiding van de Tweede Wereldoorlog waarin zijn beide – joodse – ouders zijn omgekomen in concentratiekampen. Deze man vroeg zich af hoe het mogelijk was dat zoveel mensen zulke slechten dingen hebben gedaan.
Om dit beter te begrijpen bedacht hij een onderzoek: hij nam een honderdtal onschuldige mensen als proefpersonen. Ieder van hen kreeg iemand toegewezen om vragen aan te stellen. De vragen testten het geheugen. Iedere keer als de ondervraagde persoon een vraag verkeerd beantwoordde, werd de onschuldige proefpersoon, door een man in een witte jas, gevraagd om de ondervraagde een stroomstoot toe te dienen. De sterkte van deze schok liep steeds verder op, naar mate er meer vragen fout beantwoord werden. De hoogste stroomsterkte was 450 volt, wat in sommige gevallen dodelijk kan zijn. Hun werd verteld dat hiermee werd onderzocht of mensen beter gaan presteren als ze gestraft werden.
De beelden die we te zien krijgen, zijn schokkend:
‘He is in pain, man. Please don’t make me do this anymore.’
‘It is essential for this experiment that you finish this test.’
‘But isn’t it possible that I’ll won’t hurt him?’
‘The experimental subject won’t suffer from any remaining damage.’
‘Does that mean he won’t get any scars?’
‘He won’t suffer from any remaining damage.’
‘But does that mean that…?’
‘Please continue.’
‘375 volts. I’m sorry buddy.’
‘Aaaahhh!’
Bij een ander proefpersoon raakt degene die de schokken ontvangt bewusteloos:
‘He doesn’t talk anymore.’
‘If an answer isn’t given within 40 seconds, it must be considered as wrong.’
‘C’mon buddy, answer me! Just a wild guess, say something.’
‘Go on: 400 volts.’
‘But he doesn’t answer anymore. What’s the use of punishing him, when he is unconscious?’
‘One must finish this test.’
‘Okay: 400. I’m sorry buddy.’
De mensen die de schokken toegediend krijgen zijn in het echt natuurlijk acteurs. En de mensen die eigenlijk worden onderzocht bij dit onderzoek, zijn zij die de knopjes bedienen.
De klas is diep geschokt na het zien van het filmpje. Onze mentor vertelt waarom hij ons dit heeft laten zien. Hij legt uit dat de bedenker van dit onderzoek hierdoor iets beter heeft kunnen begrijpen hoe al die duizenden nazi’s zoveel verschrikkelijke opdrachten hebben kunnen uitvoeren. Als een hoog geplaatst iemand je, in uiterste ernst, vertelt dat je iets moet doen, dan doe je dat eerder dan wanneer iemand van je eigen rang je vertelt dat je iets moet doen.
‘Stel bijvoorbeeld,’ zegt hij, ‘dat ik jullie vertel dat we deze week geen pauzes meer hebben en gewoon in het lokaal moeten blijven zitten, dan gelooft waarschijnlijk ongeveer de helft van jullie dat en de andere helft zal denken: Ach, dat is Hans maar; wat hij zegt moet je nooit zo serieus nemen.’
Onze mentor is slechts 26 jaar oud en wekt, door zijn kleren, de indruk van een 16-jarige. Hij is altijd erg familiair met zijn leerlingen. ‘Maar stel nou dat jullie déélschoolleider – of stel de directeur – binnenkomt en zegt dat jullie geen pauze meer hebben voor de rest van de week, dan geloven jullie dat al sneller.’ Sacha is niet overtuigd: ‘Ja, maar Hans, jij of de directeur zou nooit zeggen: “Ga een eersteklasser in elkaar slaan.” Ik vind dat je dat niet kunt vergelijken met mensen schokken geven. Laat stáán met mensen vergassen. Eigenlijk pleit jij nu voor de nazi’s.’
‘Nee, nee, dat was niet de strekking van mijn opmerking,’ begint Hans, maar Sacha is nog niet uitgeraasd.
‘Kom op, die Duitsers hadden zelf toch ook een hoofd? Als iemand tegen je zegt dat je andere mensen dood moet gaan maken, dan doe je dat toch niet zomaar?’
‘Nou, dat is dus juist waar dit onderzoek voor bedoeld was,’ probeert Hans nog, maar Sacha is kwaad en weigert verdere uitleg te accepteren.
Ze is er nu zeker van dat Hans stiekem een neo-nazi is en is diep geschokt.
Madelief Wijdeveld (14),
Woont in Amsterdam als dochter van twee jonge ouders en grote zus van Emma (3), Hannah (5) en Roos (12). Zit in de vierde klas van het vwo en heeft dus volop ervaring met kinderen. Vindt dat ouders recht hebben op een globaal overzicht van wat hun puber uitvoert in zo’n klaslokaal en daarbuiten.
J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.
