Iemand die niets oplevert mag ook niets kosten

Posted on by

Ruim een jaar geleden schreef ik een blog waarin ik voorzichtig eens wat vraagtekens stelde bij wat ik maar even de ‘hoogbegaafdheidshype’ noem. En, in het verlengde daarvan, de etikettenwoede: de enorme toename van kinderen met wie iets is.

De blog riep nogal wat reacties op, vooral van ouders van een ‘hb-kind’, zoals dat heet. En die reacties waren soms nogal bozig. Eentje viel me in het bijzonder op, omdat zij exemplarisch is voor een onderstroom, zoals ik het maar even noem, in de samenleving. Een man met de naam Tinus de Beuker (nomen est omen?) schrijft: ‘Je kind hoeft maar een handicap te hebben of een verstandelijke beperking en het geld stroomt binnen. Misschien moet er maar eens een nieuwe discussie worden gestart (…). Welke bijdrage leveren verstandelijk gehandicapten aan onze maatschappij en moeten ouders niet zelf voor de bijkomende kosten gaan opdraaien?’

Eenzelfde mening ben ik de afgelopen jaren al ettelijke keren tegengekomen, en echt niet alleen op de traditionele ‘ik-ga-uiteraard-anoniem-eens-lekker-los’-fora. Zo las ik in een keurig geformuleerde reactie op de site van Trouw dat gehandicapte kinderen al bij hun geboorte preventief ge-euthaniseerd zouden moeten worden en dat dat de maatschappij een prachtige besparing zou opleveren.

Zit er eigenlijk nog een moderator bij zo’n site, vraag je je dan af? Iemand die reacties die echt alle perken van beschaving te buiten gaan gewoon netjes verwijdert?

Over ‘netjes verwijderen’ gesproken, op de site van de NRC las ik, onder een van de columns van Marc Chavannes over zorg in Nederland, een aantal reacties van ene Gerrit de Jonge.

Ik citeer: ‘Links Nederland zou zich kunnen bedenken dat mensen die echt oud worden oneerlijk veel uit de ruif krijgen, zonder dat de samenleving daar iets voor terugkrijgt. Naast deze onvermijdelijke mentaliteitsomslag moeten geboortes van mensen met aangeboren kwalen, die levenslange zorg nodig hebben zo veel mogelijk voorkomen worden.’

Gerrit gaat nog even door: ‘Het is al tientallen jaren gebruikelijk om met verfijnde technieken te onderzoeken met welke erfelijke aandoeningen foetussen zijn opgezadeld, en de foetussen met ongewenste eigenschappen af te drijven.’

Oké, waar zal ik eens beginnen. Ten eerste het technologische misverstand. Meneer De Jonge, en velen met hem, denkt dat gehandicapte kinderen met alle technologische mogelijkheden van tegenwoordig niet meer geboren hoeven te worden. We kunnen immers van tevoren uitzoeken of een kind gehandicapt is en dan kunnen we het ‘afdrijven’, zoals hij dat fijnzinnig noemt.

Dit is niet waar. Voor de meeste gehandicapte kinderen geldt: als hun ouders voor de geboorte alles hadden laten onderzoeken wat er nu te onderzoeken valt, was daar niets uitgekomen. Voor Yaël geldt dat ook. En stel dat ik nog een kind zou willen, dan is er met de kennis van nu niets zinnigs te zeggen over de kans dat ook met dat kind iets mis is – wat ik ook laat onderzoeken. Met een jaar of tien zal dat vermoedelijk allemaal anders zijn, want de ontwikkelingen gaan razendsnel in de klinische genetica.

Maar dan nog. Los van het misverstand dat we dat allemaal kunnen laten uitzoeken, zijn er de ethische implicaties. In Nederland hebben mensen de keuze om, als een kind bijvoorbeeld downsyndroom heeft, de zwangerschap af te breken of om het kind te houden. Ouders mogen ook afzien van prenatale tests, ook dat is een keuze. Die keuzevrijheid is een verworvenheid, allebei de kanten op. Dit zijn heel persoonlijke, moeilijke keuzen en het is een groot goed dat de Gerrit de Jonges van deze wereld zich daar niet in mogen mengen.

Maar wat me het meest dwarszit bij dit soort reacties is de achterliggende gedachte: iemand die niets oplevert mag ook niets kosten. Ik noem dat altijd de utiliteitsgedachte: het idee dat er in de maatschappij alleen ruimte is voor mensen die van nut zijn. En dat nut is dan teruggebracht tot economisch nut: hoeveel belastingcenten brengt iemand in het laatje.

Yaël zal in haar leven nooit iets opleveren, in financieel opzicht dan. Sterker nog, ze heeft de maatschappij al bakken met geld gekost. Is dat erg? Moeten we daar iets aan doen?

Het is misschien een beetje een ouderwets idee, bijna een cliché, maar beschaving is af te meten aan de manier waarop de maatschappij met de zwaksten omgaat.

Ik betaal dus graag belasting: ik koop er beschaving voor.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (38) is de moeder van Yaël (6). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

  • Vonne

    Ik heb 3 kinderen, waarvan de oudste twee heel goed kunnen leren, en de jongste naar het zich laat aanzien ook. Ik hoop van ganser harte dat zij zich ontwikkelen tot mensen die belasting kunnen betalen om te zorgen dat kinderen als Yaël krijgen wat ze nodig hebben.
    En ik hoop dat ze niet alleen belastinggeld “opleveren”, maar ook liefde, menselijkheid, warmte en alles verder wat nodig is om maatschappij mooi en goed te maken.

  • Peet

    Soms schaam je je gewoon voor je medelandgenoten! Ik ben het helemaal eens met je dat je de beschaving van een land kunt afmeten aan hoe je met de zwakkeren omgaat. Ik hoop van harte dat het aantal mensen dat het gewoon vindt om voor zieken en gehandicapten te zorgen in de meerderheid blijft!
    Overigens wil ik wel nog even zeggen dat ik de discussie over de kosten van ouder worden een andere vind; als wij met zijn allen 110 gaan worden, is het natuurlijk wel absurd als je de laatste 45 jaar van je leven niet werkt. Vroeger was 65 een mooie leeftijd om met pensioen te gaan omdat mensen gemiddeld hooguit 10 jaar ouder werden. Wanneer dat anders wordt, zullen we daar over moeten nadenken.

  • Montedivulture

    Misschien moeten we het dan ook maar gelijk doortrekken naar mensen die niet al vanaf hun geboorte geld kosten maar op latere leeftijd van minder “nut” zijn voor de maatschappij. Mensen die verslavingen ontwikkelen, mensen met een laag salaris die toeslagen krijgen, criminelen, mensen die vanwege ziekte of ongeval niet of minder kunnen werken en zo kan ik nog wel even doorgaan. Wellicht kunnen wij die mensen alsnog “afdrijven”. Ik ben blij dat ik in een land leef waar de meeste mensen anderen mensen waarderen om wie ze zijn en niet voor wat ze op zouden kunnen leveren.

  • Monique

    Beste Sanne,
    Ik heb je blog nooit eerder gelezen. Nu dus wel. Ik schrik hier ernstig van!
     Ik heb alle begrip voor jouw standpunt, korten op gehandicapte kinderen is simpelweg onacceptabel. Maar waarom dan wel zo’n hard standpunt over volgens jou ”zgn. hb-kinderen”?
    Vindt je het nodig om de ene “handicap” met de andere te vergelijken?
    Ik ben moeder van 4 kinderen, 1 geadopteerd meisje met een aantal beperkingen die “zorg aan de onderkant” nodig heeft. En 3 hb-kinderen. Voor het eerstgenoemde meisje lijkt de geldkraan maar moeilijk dicht te kunnen, voor de andere 3 gaat hij niet open.
    Voor de duidelijkheid: het gaat ons ZEKER NIET om het geld. Maar wel om het gegeven dat 2 van onze kinderen totaal zijn vastgelopen in het onderwijs, liever dood willen, totaal ongelukkig en gefrustreerd zijn.
    Een gehandicapt kind is zwaar, en ik zet mij op alle mogelijke manieren in voor gehandicapten in onze samenleving. Maar het raakt mij zwaar als ik dan van jou moet lezen dat er vanuit de ouder van een gehandicapt kind geen begrip is voor die andere – OOK hulpbehoevende groep.

    Alle kinderen hebben recht op zorg op maat en een basisveiligheid.

    Met vriendelijke groet,

    Monique van Eldik-Meuwissen

  • Monique

    Vonne, ik ben blij dat jij ook die andere kant ziet.
    Wij voeden onze kinderen op met respect voor de medemens. We zeggen altijd “fijn voor jullie dat jullie zo slim zijn geboren, maar belangrijk is dat jullie er iets mee doen om er ook anderen mee te helpen.”
    Wij zijn niet van de categorie “ikke ikke ikke en de rest kan stikken”.
    Jammer dat het zo moeilijk is om als hb-er begrip te krijgen. Begrijpen hoeft niet, maar begrip voor elkaar opbrengen is wel essentieel in een samenleving.

  • Anja

    Ik ben altijd een fervent aanhanger van het “als je kunt werken, dan moet je dat ook doen” principe. En daarbij maakt het niet eens zoveel uit welk werk. Zelf heb ik bijvoorbeeld in een bepaalde periode wc’s schoongemaakt op een asielzoekerscentrum. Niet de meest stimulerende of statusverhogende baan.
    Maar ik heb me nooit gerealiseerd dat er mensen kunnen zijn die dit principe doortrekken naar degenen die niet kunnen werken. Ik schrik ervan dat er mensen zijn die anderen beoordelen op hun economisch of maatschappelijk belang als die ander door een ziekte of aandoening niet ertoe in staat is om te werken. (al dan niet betaald). Ik hoop dat dit soort uitspraken en gedachten snel plaatsmaken voor humanistischer standpunten!

    Over hoogbegaafdheid… Het klinkt mij meer als een acceptatieprobleem (van persoon en/of omgeving) dan een aandoening. Mijn oudste is ook getest en heeft een klas overgeslagen. Wij weten niet wat er uit de test is gekomen en het interesseert mij ook niet. Het kind blijft hetzelfde, wat er ook uit de test is gekomen.
    Maar het geldt toch voor elk kind dat je probeert het te stimuleren om het beste uit zichzelf te halen? Dat je als ouders het kind probeert zoveel of zo weinig prikkels aan te bieden dat het daarmee het best ontwikkelt?

  • Ev.

    Ach, er valt zoveel te zeggen. Ik begrijp de standpunten, als moeder van drie hoogbegaafde kinderen die eerst doodongelukkig waren. Diezelfde drie kinderen hebben een zeldzame progressieve ziekte. Wat ze over een tijdje fysiek nog kunnen weet niemand. Mijn kinderen horen dus in allebei de categorien thuis. En tegelijkertijd ook niet. Niemand past in een hokje. Niemand is alleen maar wat hij heeft. En de waarde van iemands leven is nooit af te meten in wat iemand financieel oplevert of kost. Dat is waar het fout gaat. In Nederland hard fout gaat. Waarde afmeten aan geld. Dus ik ben dankbaar niet meer in Nederland te wonen. Maar in een land waar een mens een mens kan zijn, zonder dat daar een financieel plaatje aanhangt.

  • Sanne

    Ik vergelijk die groepen nergens, ik stel alleen mijn vraagtekens bij de hoogbegaafdheidshype die er de laatste pakweg tien jaar is, en woorden als ‘handicap’ en ‘hulpbehoevend’ die ouders zo vaak op deze testuitslag plakken. In het verlengde daarvan stel ik mijn vraagtekens bij de enorme toename aan etiketten voor kinderen over de hele linie. Het is altijd goed kritisch te blijven, zeker als deskundigen zich ermee gaan bemoeien. En vooral verder te kijken dan zoiets statisch als een testuitslag. Ik schrik er vaak van in hoeverre ouders zich vereenzelvigen met een uitslag van zo’n test, hoe zo’n uitslag een waarheid wordt, een vaststaand gegeven en onderdeel van de ‘gezinsidentiteit’, zeker als het een etiket de hoogte in is, om het maar eens zo te noemen. Iets als IQ is nog heel flexibel bij kinderen. Bovendien zegt zo’n test/etiket zo weinig over de realiteit, weet ik uit ervaring, en is het in die zin juist een beperking.

  • Floor

    Mijn verstandelijk en lichamelijk gehandicapte dochter heeft talenten die onze maatschappij enorm veel opleveren. Ze geeft mensen het gevoel dat ze gezien worden en er ’gewoon’ mogen zijn. Een talent dat niet in waarde is uit te drukken…..

  • stief en bio moeder

    gelukkig een boel medestanders aan sanne haar kant! Ook ik! Waar moet ik anders met mijn expertise voor de verstandelijk beperkte mens heen? Ik heb niet voor niks een opleiding gevolgd om voor deze mensen een waardig bestaan op te bouwen. 
    Ik ben ook moeder van een kind met een beperking, een hb kind en een “normaal” kind. Alsjeblieft zeg hou op over geld  en laat ieder mens beperkt of niet zijn leven waarde mogen en kunnen geven!

  • Janneke

    Interessante discussie. Ik probeer uit te vinden welk statement Sanne wil maken. Volgens mij ligt dit in de sfeer van: een etiket plakken op een kind lijkt steeds meer de trend te zijn en dat is soms zonde, omdat het daarmee ook zo bepalend kan worden voor het verdere leven van een kind. En met dat statement kan ik het niet anders dan eens zijn. Als jeugdhulpverlener en pedagoog ben ik zoveel kinderen in mijn werk tegengekomen die een etiket kregen opgeplakt waardoor het soms moeilijk werd om het kind ‘los van het etiket’ te kunnen waarnemen. Daarmee benam je hen kansen en zag je bovendien alleen de problematische kant. Dat is niet goed.

    Het etiket hb ligt wat mij betreft in het verlengde. Zowel ik als mijn beide kinderen zijn hb en het is voor mij niet meer dan een ‘handvat’, waardoor ik in sommige gevallen in staat ben mezelf beter te begrijpen, mijn kinderen beter te begrijpen en hun gedrag beter te kunnen duiden bij derden. Maar nogmaals, het is slechts een deel van een totaalplaatje.

    Wat me wel verbaast in het eerdere blog van november is waarom er gekozen is voor het voorbeeld van een hoogbegaafd kind. Denk je echt dat het interessant is? Ik ervaar het zelf niet zo; ik ervaar het in veel gevallen als een beperking. Ik deel de ervaringen van andere ouders: ook ons 6-jarige kind gaf aan, dat hij liever niet meer wakker wilde worden en dat is heel heftig!

  • http://www.dinastie.nl/ Dina

    Voor het eerst dat ik een stukje van je lees. Wat kan ik mij toch ontzettend boos maken om zulke uitspraken, zoals meneer de Jonge ze maakt. Jakkes.

  • Audrey

    Dag Sanne, laat ik voorop stellen dat ik je mening deel dat een samenleving alleen een bescháving is als de zwaksten verzorging en bescherming krijgen. We moeten er trots op zijn dat we daarvoor (nog) belasting mogen betalen. Maar wat ik lastig vind aan jouw betoog is dat je hoogbegaafdheid een ‘hype’ noemt. Hoezo? Als je erkent dat er kinderen zijn die op cognitief, motorisch of emotioneel niveau lager ‘scoren’ dan het gemiddelde – zoals met jouw kind het geval lijkt te zijn – waarom zou je dat dan ook niet mogen erkennen voor kinderen die boven het gemiddelde zitten? Of zelfs ver boven het gemiddelde? Dat heeft niks te maken met dat het ‘onderdeel wordt van de gezinsidentiteit’ zoals jij schrijft. Integendeel zelfs. Maar als een kind voorloopt in zijn ontwikkeling dan heeft dat wel degelijk invloed op het gezin, zo gek is dat toch niet? Dat geldt voor een kind dat achterloopt immers precies zo. 

  • Robert

    Als ik dit zo lees, denk ik dat Tinus de Beuker en Gerrit de Jonge met hun knots in een hol wonen. Ik hoop van harte dat ze kinderloos blijven (het Darwin-principe, dat is beter voor de soort).

    Wij hebben uit beide categorieën een kind en hopen van harte dat de één economisch genoeg zal bijdragen om de ander een goed leven te kunnen bieden. Ook al is hij pas vijf, hij weet nu al dat hij nooit anders zou willen.