J/M voor Ouders Blog » Pleegouderblog

Koekie overtreft zichzelf

Frans Lomans — Mon, 06 Feb 2012 12:14:49 +0000

Vrijdag om 15.00 uur stond op school het gesprek met juf Nancy gepland. Ze geeft les aan groep 4/5. Een van haar leerlingen is Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. We zullen die middag ook een rapport krijgen. Met Koekie hebben we afgesproken dat als zijn rapport écht goed is, hij een klein huisdier mag nemen. Een dwergmuis, een gerbil, een hamster, zoiets. Klein en netjes. Niet iets dat overal piest en poept en dat we bij nacht en ontij moeten uitlaten.

De schoolrapporten van Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, waren altijd het best te omschrijven als een tranendal. Goede cijfers en beoordelingen kwamen nauwelijks voor. We moesten meestal naar een van de laatste bladzijden van het rapport, daar waar handenarbeid, muziek en gym vermeld stonden, om iets te vinden wat op een voldoende leek. Als we dat rapport overhandigd kregen en bestudeerd hadden, keken mijn vrouw en ik elkaar aan en zeiden iets in de trant van: ‘Toch wat beter dan het vorige.’ En: ‘Hij leert echt een hoop bij, alleen vertaalt zich dat nog niet naar school.’ Of: ‘Verder gaat het heel goed met hem.’ En: ‘Hij is slim genoeg, alleen moet het schoolkwartje nog even vallen.’

Het zijn de normale reacties van (pleeg)ouders, denk ik. Je wilt toch de positieve ontwikkelingen benadrukken, en je niet uit het veld laten slaan door een schoolrapport dat niet helemaal top is. ‘Met zijn intelligentie is niks mis,’ hadden we al in een vroeg stadium van zijn psycholoog gehoord. Het waren concentratieproblemen die hem in de weg zaten, een te vol hoofd waarin al zijn ervaringen lagen opgeslagen waardoor de ruimte ontbrak om eens lekker te leren op school. Het was de eeuwige onzekerheid over waar hij de rest van zijn leven zou gaan doorbrengen, die hem bepaald niet stimuleerde om eens reuze zijn best te gaan doen op school. Zo verklaarden we dus die ronduit miserabele rapporten.

Ik had al het donkerbruine vermoeden dat we deze keer het beste rapport uit zijn leven tot nu toe zouden krijgen. Ik zag hem thuis achter de computer de sommen op rekentuin maken. En het voorlezen uit Harry Potter begon er altijd mee dat hij de laatste halve bladzijde die ik de vorige dag gelezen had nu zelf hardop moest lezen. En dat lukte heel aardig, inclusief de moeilijke woorden.

Naarmate de vrijdag dichterbij kwam, nam mijn vertrouwen nog meer toe. In voorgaande situaties was Koekie erg gespannen bij het vooruitzicht van een gesprek op school. Dat beloofde in zijn ogen nooit iets goeds. Maar nu blaakte hij van het zelfvertrouwen en onderhandelde hij al over het huisdier. ‘Een rapport met wat voldoendes is niet genoeg, Koekmans,’ zeiden wij. ‘Het gaat om een goed rapport.’

‘Ja, weet ik,’ zei hij.

Die vrijdag arriveerde ik wat te vroeg op school. Terwijl ik de trappen opliep naar de klas van juf Nancy, zag ik hem al stralend staan met een rapportboekje in zijn hand. Hij wilde het me al laten zien, maar Nancy zei: ‘Pas als ik met Frans en Céline heb gepraat.’

Het was zo’n gesprek waarbij je de neiging hebt jezelf af en toe in de arm te knijpen om zeker te weten dat je niet droomt. Hij had de laatste maanden reuze sprongen gemaakt. Van avi 4 naar avi 6 bijvoorbeeld, hij kon opeens rekenen, zijn gedrag was in grote lijnen goed. Nou ja, het was eigenlijk een overdosis aan goed nieuws.

En zijn rapport was een aaneenschakeling van g’s. En de g staat voor goed.

Toen we hem na het gesprek gingen ophalen, zei ik zonder nadenken: ‘Fuckin’ cool, Koekie.’ Waarna ik gelukkig wel de tegenwoordigheid van geest had om hem te waarschuwen: ‘En dat mag jij nooit zeggen!’ Mijn vrouw omhelsde hem.

Wij waren twee euforische pleegouders.

‘Voor alle duidelijkheid, Koekie,’ zeiden we. ‘Juf Nancy heeft je heel goed geholpen. Maar dit heb je in de eerste plaats aan jezelf te danken. Jij mag heel trots zijn.’

Het was voor hem het sein om te beginnen over het huisdier. Hij had zijn keuze gemaakt. ‘Een rat. En ik noem hem Schurfie.’

Frans Lomans
Frans Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Is Koekie wel gelukkig?

Frans Lomans — Mon, 30 Jan 2012 11:24:32 +0000

Uiteindelijk gaat het in het leven maar om één ding.
Dus vroeg ik Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, op zaterdagochtend: ‘Ben jij gelukkig?’

Hij had zich als een koning verkleed. Soort kerstmuts op, badjas aan, van een dekentje een sjaal gemaakt, klompen over zijn sloffen. Hij deed me denken aan een van de drie koningen die vroeger bij ons thuis naast de kerststal stonden.
‘Ja,’ antwoordde hij zonder een moment te aarzelen.
‘Heb jij alles wat je wilt in het leven,’ vroeg ik.
Hij lachte zijn meest oprechte en brede en ontroerendste lach en zei: ‘Ja.’
‘En wat vind je het beste in het leven?’ vroeg ik verder.
‘Jou en Céline,’ zei hij.
‘Slijmbal,’ zei ik.
‘Echt waar,’ zei hij.

Ik zie het de laatste tijd aan hem. Zijn levenslust was er altijd al. Maar daar zat altijd iets onrustigs in. Hij leek op een kleine tikkende tijdbom. Alles moest nu gebeuren. Onmiddellijk. Want voor je het wist zou het afgelopen zijn. Hij moest nu zoveel mogelijk eten, hij moest nu zoveel mogelijk hebben, hij moest nu ervaringen verzamelen. Voordat het te laat was.

Ik denk dat hij zelf nog niet eens wist waarom hij zo’n haast had, waarom hij drie of vier dingen tegelijk wilde doen. Maar hij weigerde terug te kijken en hij weigerde vooruit te kijken. Er was slechts het nu. Terugkijken was pijnlijk, vooruitkijken was nutteloos.

Dezer dagen kruipt hij uit eigener beweging achter de piano, zit hij soms gewoon rustig op de bank in Donald Duck te bladeren, heeft hij het boekje met de verzamelde teksten van De Jeugd Van Tegenwoordig in de hand en leest hij die en probeert ze uit het hoofd te leren. Afgelopen week zat hij een hele tijd op zijn kamer de fotoboekjes die mijn vrouw voor hem heeft gemaakt van speciale gebeurtenissen van zijn leven door te nemen. Als ze hem vraagt wat hij denkt als hij dat doet, krijgen we nog geen samenhangend antwoord. Maar hij is met zijn leven bezig. En dat lijkt me een goede ontwikkeling.

Op school maakte hij er afgelopen week een puinzooi van. Toen mijn vrouw hem vrijdag ophaalde huilde zijn goede vriend Diego. En hij wees naar Koekie; dat was de schuldige, die had hem iets aangedaan. Zoals gewoonlijk kreeg mijn vrouw van Koekie niet te horen wat er was gebeurd. In plaats daarvan ging Koekie op school nog even naar de wc om over te geven. Braaksel in plaats van woorden.

Maar het goede was dat hij geen hysterische aanval kreeg. Zo ging het namelijk altijd. Dan leek hij ervan overtuigd te zijn dat een foute actie van hem funeste gevolgen had. Dat kon slechts lijden tot die ene uiterste consequentie: dat hij weg moest. Dus kwam hij nimmer verder dan totale ontkenning. ‘Ik heb niks gedaan, het was niet mijn schuld, hij begon.’ Met als slagroom op de cake een hysterische huilbui.

Nu bleef hij rustig. In de loop van de avond kwamen er zelfs wat zinnen uit zijn mond over het gebeurde. En daarin speelde hij zelf ook een rol. Het leidde niet tot paniek, hij was niet bang dat hij geslachtofferd zou worden.

Ik werd er blij van. Ik vond het bijna een beslissende stap; dit was zijn thuis, wij waren zijn opvoeders voor heel lang, hij mocht fouten maken, wij zouden hem niet wegdoen.

Ik heb hem een keer verteld dat ik op een van mijn bankrekeningen het geld zet dat we van Pleegzorg krijgen en dat ik verdien met artikeltjes en blogs over hem. Dat is bedoeld voor later, zei ik hem, zodat je bijvoorbeeld kunt gaan honkballen en studeren in Amerika, of dat je naar het conservatorium kunt.
Dat was tamelijk abstract voor hem en hoorde bij een toekomstig leven dat niet per se het zijne was.
Maar laatst vroeg hij opeens hoeveel geld er op die rekening stond. ‘Achtduizend euro?’
‘Iets meer,’ zei ik.
‘Zou ik daar ook rijlessen van mogen nemen?’ vroeg hij.
‘Als je het goed doet op de middelbare school, dan mag dat,’ zei ik.
‘Cool,’ zei hij.
Het was opnieuw een teken dat hij zich niet langer opgejaagd voelde. Dat hij nu zelfs al acht jaar vooruit durfde te kijken.

Ja, ik geloof dat hij echt gelukkig is.

Koekie is arrogant én onzeker. Hoe kan dat?

Frans Lomans — Mon, 23 Jan 2012 12:33:11 +0000

‘Alle meisjes van mijn school zijn verliefd op mij,’ zei Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. Hij zuchtte erbij alsof dat niet alleen volstrekt logisch was, maar ook of het hier een zware last betrof.
‘Ik kan het beste voorlezen van alle kinderen in de klas,’ zei hij, op een manier die geen enkele ruimte voor twijfel liet.
‘Ik wil eigenlijk wel een klas overslaan,’ was een andere zin, die laatst uit zijn mond rolde.

Ja, soms kent zijn arrogantie geen grenzen. Dan loopt hij over van zelfvertrouwen, dan is hij ervan overtuigd dat de wereld voor hem open ligt. ‘Ik word tandarts,’ meldt hij ons dan. ‘Ik word honkballer, ik word brandweerman, ik word architect, ik word motorcrosser.’ In zijn hoofd kan alles. Zijn enige probleem, zo lijkt hij te willen zeggen, is dat hij tussen al die opties -vrouwen, beroepen – moet kiezen.

Dat hij op school achterloopt, deert hem geenszins. Als hij wil, loopt hij een jaar achterstand in een maand in. Fluitje van een cent voor hem.
Dat is de ene Koekie.
Maar er is ook een andere Koekie.

‘Ik hoop het,’ antwoordt hij een dag later onzeker op mijn vraag of hij zeker weet dat hij van groep 4/5 naar groep 6/7 gaat.
‘Frans, dit is moeilijk,’ zegt hij als hij een zooitje heeft gemaakt van de sommen op rekentuin.nl. Terwijl het toch dezelfde soort sommen zijn die hij gisteren in een vloek en een zucht foutloos afhandelde.
‘Frans, mag ik bij jou in bed slapen? Ik ben bang,’ zegt hij met een kleine stem. En dan ligt hij, als ik het niet goed vind dat hij bij me slaapt, om half elf nog steeds met de ogen wijd open en de knuffels krampachtig omklemd, in zijn bed. Er zwemt paniek in zijn ogen.

Koekie kan heel groot zijn en piepklein, heel dapper en heel bang, erg zelfbewust en totaal onzeker. De ene stemming kan in een handomdraai omslaan naar de andere.
‘Hij is echt intelligent,’ zei onze vriend Ronald toen we daar vrijdag aten.
‘Ik weet het niet zo zeker,’ antwoordde ik.
‘Jawel,’ zei Ronald, ‘je merkt het aan alles. Geen twijfel mogelijk.’
Ja, eigenlijk weet ik het ook wel. Maar die kennis maakt het zo extreem moeilijk om te accepteren dat hij op school twee jaar achterloopt, dat hij in potentie de beste 10-jarige pianist van Nederland is, maar weigert dat laatste beslissende stapje te zetten.

Iedereen denkt dat Koekie tot alles in staat is. Als hij het maar echt wil. Maar verdorie, waarom wil hij niet echt?
Ik zoek naar de theorie die alles verklaart.
Moet ik weer aan komen zetten met zijn klotige verleden? Moet ik weer tegen mezelf zeggen dat zolang er geen definitieve beslissing valt over zijn toekomst en zijn lot in handen ligt van anderen (jeugdzorg, rechter, et cetera) hij nooit tot het uiterste zal gaan omdat hij weet dat alles hem toch weer afgepakt kan worden?

Nee, heeft geen zin. Ook al kloppen de theorieën, dan nog schiet niemand daar iets mee op. Hij niet, wij niet. Het is wat het is.
En tja, het is natuurlijk ook mogelijk dat alle kinderen zo zijn: afwisselend groot en klein. Dat weet ik dan weer niet, vanwege een totaal gebrek aan opvoedervaring.

Dezer dagen loopt Koekie meestal met een keppeltje op door het huis. Heeft hij van Nick, een klasgenootje, gekregen in ruil voor een oud biljet van 20 shekels. Dus zegt hij nu: ‘Ik ben joods.’
‘Wil jij een frikadel?’ vraag ik hem als ik afreis naar meneer Adriani’s snackbar.
‘Ja, lekker!’ zegt hij enthousiast.
‘Is wel varkensvlees,’ zeg ik. ‘Dat eten joden niet.’
‘Doe dan maar een kaassoufflé,’ zegt hij, iets minder enthousiast.

Ze mogen dan soms wat verwarrend zijn, die twee Koekies, ze zijn vaak ook erg amusant.

Koekie’s therapie werpt vruchten af

Frans Lomans — Mon, 16 Jan 2012 12:15:24 +0000

‘Ik heb een hekel aan het getal zes,’ zegt Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, dinsdag tijdens het eten. Hij is die middag voor het eerst, na een kerst- en ziektestop van drie weken, weer op bezoek geweest bij zijn psychologe.

‘O,’ zeggen mijn vrouw en ik in koor.
‘Ja,’ zegt hij, ‘dat vind ik een naar getal.’
‘Want…?’ willen wij weten.
‘Omdat ik 6 was toen ik thuis ben weggehaald,’ zegt hij.

Steeds vaker slaagt Koekie erin ons een inkijkje te geven in zijn leven voordat hij bij ons kwam wonen in juni 2009. Het zijn nog geen coherente verhalen of analyses, maar het is een moedige eerste poging om gebeurtenissen uit het verleden te koppelen aan zijn huidige gevoelens. Hij wordt daar ook blij van; hij ervaart het volgens mij als wijsheid, hij beseft waar werkende hersens toe in staat zijn. Hij maakt nu ook mee dat het praten over pijnlijke zaken niet per se opnieuw pijn doet.

Die doorbraak komt bijna geheel op rekening van zijn wekelijkse therapie, het uur met psychologe Caroline op wie hij gek is. Hij vindt therapie inmiddels een even grote traktatie als schaatsen, honkballen, pianoles en naar de film.
‘Hoe was dat, die dag dat je thuis wegging,’ willen wij weten.
‘Ik huilde,’ zegt hij. ‘En mama huilde.’

‘Denk je wel eens dat het jouw schuld was dat je thuis wegmoest?’ vraagt mijn vrouw. De vraag komt niet helemaal uit de lucht vallen. Want steeds vaker maakt hij daar toespelingen op. Moeder heeft wel ruimte voor een nieuw kind, ze beviel vorige maand, maar had geen ruimte voor hem. Probeer daar maar eens chocola van te maken.
Hij propt een hap eten in zijn mond en geeft geen antwoord. Wat wij opvatten als een voorzichtig ja.

‘Ik wil,’ zegt mijn vrouw, ‘dat je één ding weet. Het was NIET jouw schuld. Het is NOOIT de schuld van een kind. Jij hebt niets verkeerds gedaan. Je moet ECHT NOOIT denken dat het aan jou gelegen heeft.’
‘Ik was ook een lieve jongen,’ zegt Koekie.
‘En dat ben je nog steeds,’ zegt mijn vrouw.

Hij is op geen enkele manier verdrietig tijdens dit gesprek. Wat ik echt een doorbraak vind. Ik was niet de grootste liefhebber van therapie voor hem, dat heeft mijn vrouw erdoorheen gedrukt. Nu ik zie wat voor positieve gevolgen het heeft voor Koekie, ben ik haar dankbaar. Wij merken in zijn praten en in zijn gedrag wat het met hem doet. Zijn psychologe leert hem naar zichzelf te kijken. Dat is geen hobby van hem, maar in zekere zin wel bittere noodzaak.

Die bijeenkomsten op dinsdagmiddag blijven afgesloten gebied voor ons. Hij laat er nooit iets directs over los. Hij vertelt dat het leuk is, dat hij iets gebouwd heeft, dat er een dartboard hangt. Dat is het eigenlijk.

Maar ook daar brengt hij tijdens het eten verandering in.
Hij zegt opeens wat de psychologe ervan vond dat zijn moeder bevallen is. Het is overigens gewoon zijn mening die hij nu uit haar mond laat komen. Maar toch.
Belangrijker is dat hij zegt dat ze het over zijn slapeloosheid gehad hebben, over de nachtmerrie die maar blijft terugkeren. Daarin zit hij, zoals ik hier al eerder schreef, tegenover mijn vrouw en zijn moeder en wordt hij gedwongen te kiezen. Hij durft zijn moeder niet teleur te stellen en voordat hij kan zeggen wat hij wil, schrikt hij wakker. Hij probeert daarna krampachtig niet opnieuw in slaap te vallen.

Nou, daar had hij het dus met de psychologe over gehad. ‘En nu gaat ze een cd’tje maken waardoor ik wel goed in slaap val,’ zegt hij.
‘Cool,’ zeg ik.
Het grappige is dat de nachtmerrie na die dinsdag, voor zover ik weet, niet meer teruggekeerd is. Erover praten is de helft, of meer, van de oplossing. Volgens mij begint hij dat zelf ook langzaam te begrijpen en ernaar te handelen.

Koekie krijgt complimenten

Frans Lomans — Mon, 09 Jan 2012 10:07:11 +0000

De laatste dinsdag van de vakantie had ik de zorg over Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. Ik deed die dag wat hij het leukst vindt: met mij mee naar mijn werk. Naar dat megagebouw van Sanoma in Hoofddorp waar een stuk of 65 tijdschriften worden gemaakt en dat hij beschouwt als een mysterieus kasteel waar hij naar hartelust kan ronddolen.
Onderweg daar naartoe strandden we op Schiphol waar hij hardop alle teksten op borden las. Eenmaal weer in de trein las hij voor mij de teksten die op een brandblusser stonden. Ik was onder de indruk, want tot voor kort blonk hij vooral uit in het etaleren van een gigantische weerzin tegen het lezen van wat dan ook.

De dagen op mijn werk verliepen voorheen als volgt: wij komen samen aan, drie minuten later ben ik hem kwijt, hij duikt ergens rond het lunchuur weer op, we gaan samen eten in de kantine, daarna is hij weer verdwenen en dan ga ik hem rond vier uur zoeken en kunnen we nadat ik eerst hem en daarna zijn kwijtgeraakte bril, zijn schoenen en zijn trui gevonden heb, tegen vijven naar huis. Hij is als een balletje in een flipperkast. Mij houdt hij niet van het werk, een hele groep collega’s van allerlei andere bladen wel.

Maar deze dinsdag was het anders. Hij had besloten dat hij de Panorama- en Nieuwe Revu-redactie van drankjes zou voorzien en dat deed hij keurig; hij noteerde bestellingen en iedereen kreeg waar hij om gevraagd had. Hij hielp de mensen van de postkamer, zijn lunch nuttigde hij met mes en vork en af en toe meldde hij zich op mijn kamer om me een kus te geven en te zeggen dat hij bezig was zich keurig te gedragen. Collega’s van me zeiden spontaan dat hij een stuk rustiger was geworden. ‘Nou, vergeet niet,’ zei ik, ‘dat hij inmiddels ook wat ouder is.’ Maar stiekem vatte ik het natuurlijk op als een compliment; mijn vrouw en ik deden toch iets goed.

Op het einde van de dag had hij zijn schoenen en kleren nog aan. Hij had her en der wat cadeautjes ontvangen. Panorama’s eindredacteur Ger Laan zei dat Koekie zich zoveel meer kon permitteren dan een ander kind en veel meer cadeaus kreeg. ‘Hoe komt dat toch?’ Hij suggereerde dat hier sprake was van omgekeerde discriminatie.
‘Hoe lullig dat ook klinkt,’ zei ik, ‘natuurlijk heeft het ermee te maken dat hij donker is. Ik zie ook wel dat als iemand anders zijn kind meeneemt, gewoon een keurig blank kind, die nog geen fractie van de aandacht en cadeaus krijgt van Koekie. Maar wat ook meespeelt, is dat mensen weten dat hij veel ellendigs heeft meegemaakt. En wat we ook niet moeten vergeten: hij is gewoon een goede jongen.’

Om de dag af te sluiten gingen we op bezoek bij de redactie van Donald Duck. Hij werd ontvangen als een prins. Met een loodzware tas vol bladen en pockets togen we huiswaarts. Hij bedankte iedereen beleefd.
De volgende dag trof ik een Donald Duck-redactrice in het rookhok. ‘Wat een leuke jongen!’ zei ze. ‘En wat een vreugde straalt hij uit. En levenslust.’
Zij kende zijn geschiedenis niet, dus vertelde ik die in het kort. Over het geweld, de uithuisplaatsing, dat wij al minimaal zijn vijfde gezin waren. Ik zag de blik waar afschuw en verbazing om voorrang vochten. ‘En dan toch zo’n vrolijke en leuke en beleefde jongen!’ zei ze.
Ook dit compliment aan zijn adres accepteerde ik alsof het een pluim was voor mijn vrouw en mij. Ik weet ondertussen heus wel dat het goede en positieve gewoon in hem zit. Maar dat het steeds meer naar de oppervlakte komt, vind ik toch ook onze verdienste.
Ik ging die dagen als een tamelijke trotse pleegvader door het leven. Het jaar had een stuk slechter kunnen beginnen.

Koekie heeft nachtmerries en ik trek conclusies

Frans Lomans — Mon, 02 Jan 2012 10:07:43 +0000

Iedere keer treft het me weer: mijn vrouw en ik hebben een totaal verschillende rol in het leven van Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. De dagen rond kerst en oud en nieuw waren weer tekenend.

Koekie werd geteisterd door nachtmerries. Het dieptepunt daarvan was dat hij tegenover zijn moeder en mijn vrouw zat en gedwongen werd om te kiezen bij wie hij de rest van zijn leven zou doorbrengen. Juist op het moment dat hij er niet meer onderuitkwam zijn keuze kenbaar te maken, werd hij wakker. Hij probeerde daarna heel hard om niet meer in slaap te vallen, want slapen stond gelijk aan nachtmerries.

We legden hem uit dat hij zich hierover nooit en te nimmer zorgen hoefde te maken. Als hem die vraag gesteld werd, moest hij gewoon antwoord geven. Als hij graag naar zijn moeder terugging, moest hij dat zeggen. Wij zouden daarover nooit boos worden, verzekerden we hem. En als hij graag bij ons wilde blijven, moest hij dat zeggen.

Hij was er niet gerust op. ‘Als ik 12 ben, dan mag ik kiezen. En ik ben bijna 12.’ Dat had hij een keer ergens opgevangen, dat hij vanaf zijn twaalfde partij is in mogelijke rechtszaken.
‘Nou, dat duurt nog een jaar en drie maanden, Koekie,’ zeiden wij.
Helaas is het overzien van tijd en toekomst niet zijn kracht, dus ver weg is dat moment niet voor hem. Hij denkt, bij wijze van spreken, dat een jaar en drie maanden overmorgen is. En hij vreest dat hij het niet aandurft tegen zijn moeder te zeggen dat hij bij ons wil blijven.

Maar wat me dus opvalt, is dat hij rond die nachtmerries, waar ik niet in voorkom, niet weg te slaan is bij mijn vrouw. ‘Ga nou zelf eens wat doen,’ zegt mijn vrouw met steeds meer wanhoop in haar stem. Mijn vrouw zit de krant te lezen en hij duikt op achter haar. Mijn vrouw staat te koken en hij loopt haar voor de voeten. Mijn vrouw kijkt tv en hij gaat tegen haar aanzitten. Mijn vrouw praat met mij en hij kakelt er tussendoor. Hij laat haar nauwelijks een seconde uit het oog. Zij is zijn veiligheid, zijn redder in nood, als zij in de buurt is en hem ‘erkent’ dan kan hem niks gebeuren.

Ik ben er een beetje voor de sier. Als ik hem ’s avonds in bed heb voorgelezen, zegt hij bijna altijd: ‘Kun je Céline vragen of ze nog even naar boven komt om mij een kus te geven?’ Ik antwoord dat ze hem al lang welterusten heeft gekust. ‘Ja, maar je hoeft het ook alleen maar te vragen. Ze hoeft niet te komen als ze niet wil.’

En vraag twee is dan altijd: ‘Hoe laat gaat Céline naar bed?’
‘Ik weet het niet,’ zeg ik dan.
‘Maar wat denk je?’ vraagt hij door.
‘Ik denk over anderhalf uur,’ zeg ik om er vanaf te zijn.
‘Hoe laat is het dan?’ vraagt hij.
‘Tien uur,’ zeg ik. ‘En nu moet je gaan slapen. Welterusten jongen.’
‘Welterusten,’ zegt hij, en als ik dan de slaapkamer uitloop, roept hij nogmaals: ‘Vraag je Céline of ze nog even komt?’

Ik breng hem vaak naar school, ik haal hem bijna altijd op van pianoles, ik ga met hem schaatsen en honkballen, ik lees hem voor en hij luistert graag naar verhalen die ik vertel over mijn arme jeugd, mijn dode vader en moeder, Ray Charles, Muhammad Ali, Jackie Robinson. Hij amuseert zich als ik pogingen doe hem voor te lichten over liefde en seks. Ik heb echt wel een belangrijke rol in zijn leven. Maar als het gaat over de basisbehoeftes van het leven, dan speel ik geen hoofdrol. Daar is mijn vrouw voor.

Toen ik dit aan mijn vrouw voorlegde, zei ze: ‘Dat is iets biologisch.’
‘Ja, maar wij hebben geen biologische band met hem. Ik niet, jij niet,’ zeg ik.
‘Ach,’ zegt mijn vrouw, ‘ik zou me er niet ongerust over maken.’
Nou doe ik dat ook niet, maar opvallend vind ik het wel. En vooral heel erg onverklaarbaar.

Kerstgedachtes over Koekie

Frans Lomans — Mon, 19 Dec 2011 10:33:04 +0000

Nu kerstmis rap nadert, word ik vervuld door mooie en positieve gedachtes over Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. De afgelopen week was een aaneenschakeling van kleine gebeurtenissen, die me tot een tevreden opvoeder en pleegvader maakten.

1. Hij heeft zich snel aangepast aan mijn nieuwe manier van voorlezen. Die begint ermee dat de laatste halve pagina die ik de vorige avond heb voorgelezen nu hardop door hem gelezen wordt. Pas dan ga ik weer verder met een bladzijde of tien. Hij doet het nu uit zichzelf en ziet het niet langer als een straf. Want dat was het tot niet zo lang geleden. Zelf hardop lezen stond voor hem gelijk aan stokslagen. En hij doet het nog goed ook.

2. Hetzelfde gebeurt met Rekentuin. Hij mag een halfuur zijn gang gaan op de computer als hij eerst twee of drie series sommen heeft gemaakt. Pas dan mag hij spelletjes doen of voor de 412de keer die clip van Bruno Mars met die mannen in apenpakken kijken. Ook dat staat niet meer gelijk aan eenzame opsluiting. ‘Frans, mag ik Rekentuin doen?’ vraagt hij nu.

3. Een van de grote problemen was bijna tweeënhalf jaar lang naar bed gaan. Treuzelen, zeuren, huilen… het hele arsenaal aan vertragingstactieken haalde hij uit de kast om niet rond achten naar boven te hoeven. Ook al verdwenen. Snel gaat het nog steeds niet, maar het is niet langer een moment waar ik tegenop zie. Binnen vijf minuten nadat een van ons heeft gezegd dat het bedtijd is, sloffen we dezer dagen samen naar boven.

4. Wat me ook blij maakt, is zijn toegenomen taalvaardigheid. Laatst zagen we vroeg in de ochtend mijn stiefdochter uit de auto van een man stappen. ‘Op heterdaad betrapt!’ riep Koekie enthousiast. Kijk, dat is correct gebruik van een uitdrukking en nog behoorlijk spits en grappig ook. Sowieso praat hij minder én samenhangender. Hij vertelt zelfs wel eens een verhaal zonder iedere zin met ‘toen’ te beginnen. Een vooruitgang van heb ik jou daar.

5. Echt euforisch werd ik vorige week echter van zijn gedrag tegenover bezoekers. Op donderdag kwam Charley spelen. Charley is een meisje uit zijn klas. Ze is iets jonger dan Koekie, roodharig, knap, lief en leuk. Hij gedroeg zich die namiddag zo gastvrij, hield zo goed rekening met haar wensen en reageerde zo volwassen op haar goedaardige pesterijen dat ik er een brok van in mijn keel kreeg. De volgende dag pasten we op Levi, het bijna 4-jarige buurjongetje. Alles stelde Koekie in het werk om het hem naar de zin te maken. Cars-filmpjes op de computer, kerstvertellingen, muziekclips. Toen Levi begon te huilen omdat hij even zijn zin niet kreeg van mijn vrouw, haalde Koekie zijn favoriete speelgoed tevoorschijn om hem weer rustig te krijgen. En toen we daarna naar restaurant Wagamama wandelden, racete hij met Levi in de buggy en in noodtempo door de straten van Amsterdam. ‘Harder Koekie,’ riep Levi en dan ging het nog harder. ‘Plas,’ riep Levi en dan reed hij door de grootste plassen regenwater die hij kon vinden. Dat zijn sokken en schoenen kletsnat werden, deerde hem niet. Hij was de perfecte grote broer. Hij ging zelfs met hem mee naar de wc in het restaurant en liet daarvoor zijn gebakken noodles met kip koud worden.

Met kerstmis tel ik graag mijn zegeningen. Een van de grootste ooit is de vooruitgang die onze pleegzoon met name het laatste halfjaar heeft geboekt. In welhaast ieder opzicht begint hij volwassen trekjes te vertonen.
Een slechte jongen is hij nooit geweest. Dat zit niet in hem. Maar nu slaagt Koekie er opeens in zichzelf soms weg te cijferen. Hij is een sociale jongen geworden en tot op het bot een goed mens.
Ja, de kersttijd doet rare dingen met mijn hoofd.
Laatst dacht ik zelfs even dat ik in staat ben een kind goed op te voeden. Maar die eer dient natuurlijk toch meer naar zijn moeder en naar mijn vrouw te gaan.
Maar goed, ik heb het wel even gedacht.

Koekie is altijd het slachtoffer

Frans Lomans — Mon, 12 Dec 2011 12:34:06 +0000

Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, werd op donderdag niet één maar twee keer uit de klas gestuurd. Ik hoorde het toevallig van juf Clotti, toen ik hem kwam ophalen van de naschoolse opvang en haar tegen het lijf liep.

Omdat hij er niet over begon, bracht ik het halverwege onze fietstocht naar huis zelf ter sprake. Nee, het was in de verste verte niet zijn fout dat hij verwijderd was, dat kwam allemaal door de meester die deze dag zijn vaste juf Nancy verving. ‘Ik heb echt niks gedaan.’

‘Natuurlijk niet Koekie,’ zeg ik. ‘Jij doet nooit iets verkeerd, het zijn altijd de anderen.’

‘Jij gelooft me nooit Frans,’ zegt hij boos en hij fietst zo hard als hij kan bij me vandaan.

Tijdens het eten praten we er nog een keer over. ‘Zelfs Danya is uit de klas gestuurd,’ zegt hij verontwaardigd. ‘Het ligt echt aan de meester. Die is raar.’

Als ik hem ’s avonds naar bed breng, spreek ik hem toe op mijn allerrustigste toon. ‘Koekie, je kunt niet doorgaan met altijd de schuld aan anderen te geven. Jij bent verantwoordelijk voor wat je doet en voor de gevolgen. Als er iets misgaat, dan ligt het aan jezelf. Dat is helemaal niet erg, want van fouten leer je. Je mag wel honderd fouten per dag maken als je maar toegeeft dat jij die fouten gemaakt hebt. Ik ben het ondertussen een beetje zat, die excuses van jou. Wat er ook gebeurt, jij hebt er part noch deel aan. Het is altijd weer ieders fout behalve de jouwe. Je bent 10, geen kind meer, maar bijna een man. En een man is verantwoordelijk voor zijn eigen daden. Als-ie die verantwoordelijkheid niet neemt, dan wordt hij nooit een echte man.’

Nou, zo ging dat dus ongeveer.

En ik sloot af met de vraag: ‘Begrijp je dat?’

En hij zei: ‘Ja Frans, dat begrijp ik.’

Bijna altijd, voor elk incident, zoekt Koekie de schuld buiten zichzelf. Hij is in welhaast iedere situatie het slachtoffer. Hij is zelden verantwoordelijk voor wat hem ook maar overkomt. Honkbalt hij slecht, dan ligt het aan de werper die hem ballen geeft die hij niet kan raken. Valt hij met zijn fiets dan ligt het aan een oneffenheid in de weg, is hij iets kwijt dan heeft mijn vrouw het gedaan. En rekent of leest hij slecht, dan is dat volledig te wijten aan de loop van zijn leven. ‘Ik ben een pleegkind en daardoor kan ik me niet concentreren want mijn hoofd zit te vol.’

In zekere zin ben ik nog wel gevoelig voor dat laatste argument. Zijn leven is gebouwd op onzekerheden. Hij heeft geleerd niet langer dan een week, of erger nog: een dag vooruit te kijken. Hij had nooit de garantie dat hij over een maand nog in hetzelfde huis of bij dezelfde mensen zou wonen. Het draagt bepaald niet bij aan het ontwikkelen van verantwoordelijkheidgevoel. Beslissingen nam hij nooit zelf, die werden voor hem genomen. Hup, moest hij weer zijn spullen inpakken en verhuizen, soms midden in de nacht. Voilà, weer naar een andere school met een andere juf. Toe maar, van het ene stel opvoedregels naar het andere stel. En die regels hoefden niet per se op elkaar te lijken. Waar hij twee gezinnen geleden als basiswet meekreeg dat hij geen fouten mocht maken, leert hij van ons dat fouten maken de normaalste zaak van de wereld is en juist datgene is waar je het meeste van leert. Tja, word daar maar eens wijs uit.

Dus een gedeelte van ‘het is altijd de schuld van de anderen’ is niet zo makkelijk op te lossen. Daar kunnen we pas echt aan werken als we de definitieve rechterlijke uitspraak hebben dat hij bij ons blijft tot zijn 18e. Dan kunnen we hem garanderen dat de wetten, regels en principes die we hem leren voor eeuwig zullen gelden. Dat is het project waar mijn vrouw en ik, en waarschijnlijk ook zijn therapeut en juf, naar verlangen. Maar zover is het nog niet, die uitspraak wordt pas verwacht in februari of maart volgend jaar.

Tot die tijd zal ik desondanks blijven hameren op zijn eigen verantwoordelijkheid. Iedere keer dat hij zegt: ‘Was niet mijn schuld’ of ‘Dat heeft iemand anders gedaan’ zal ik hem toespreken. Ook al hang ik mezelf mijlenver de keel uit, ik ga door met hem wijzen op zijn eigen verantwoordelijkheid. Ik denk dat het de grootste hobbel is die hij moet nemen in zijn leven.

Koekie’s relatie met zijn moeder

Frans Lomans — Mon, 05 Dec 2011 10:22:16 +0000

Voorlezen is een hobby van me. Omdat Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, er erg van houdt om voorgelezen te worden, omdat ik een goed kinderboek wel kan waarderen én omdat het me de kans geeft hem te laten praten over zijn gevoelens en over zaken die zich in zijn verleden hebben afgespeeld.

We zijn nu bezig in het eerste Harry Potter-boek. Harry is, nu hij naar Zweinstein gaat, nog nooit in zijn leven zo zenuwachtig geweest.

‘Koekie,’ vraag ik hem als ik het boek even terzijde leg, ‘wanneer was jij nou heel erg zenuwachtig?’

Zonder een seconde na te denken, zegt hij: ‘Toen ik mama aan de telefoon had.’

‘Toch niet de laatste keer?’ vraag ik, want toen gedroeg hij zich volwassen en leek hij veel minder van streek dan de keren ervoor, hoewel hij ook nu heel erg aan het gebaren was en ingetogen schreeuwend zei: ‘Tegen mama zeggen dat ik er niet ben, zeg dat ik weg ben.’

‘Nee, niet de laatste keer,’ zegt hij vanuit zijn bed, waar behalve hijzelf ook een knuffel ligt en de inmiddels complete AH Disney-figuren.

Als ik ergens over pieker de laatste tijd dan is het over de relatie tussen Koekie en zijn moeder. Het hoort zo te zijn dat hij op wat voor manier dan ook contact heeft met zijn moeder: telefonisch, fysiek, schriftelijk, whatever. Hij is haar zoon en de moeder-kindband is een onlosmakelijke en definitieve. Mijn vrouw en ik, en dat beseffen we altijd, zijn de pleegmoeder en pleegvader. Moeder was moeder, is moeder en zal altijd moeder zijn. Contact moet er zijn, dat hoort zo.

Toch is er een ‘maar’. Zoals het hoort, is niet altijd zoals het zou moeten.

‘Waarom,’ vroeg Panorama-collega Peter van de Kraats, ‘ben jij voor hem aan het beslissen dat het goed is om zijn moeder te zien? Waarom laat je hem dat zelf niet bepalen? Misschien is hij er op dit moment wel helemaal niet aan toe. Misschien duurt het nog wel jaren voordat hij dat echt aankan.’

‘En,’ voegde hij daar – zout in de twijfelende wond strooiend – aan toe, ‘jullie zijn er voor Koekie, voor het kind, niet voor moeder. Hij is niet voor niets daar weg en bij jullie.’

Het was een hard toespraakje, van Van de Kraats. En het maakte de te nemen stappen er niet duidelijker en makkelijker op.

Ik dacht weer even aan het laatste telefoongesprek van Koekie en moeder. Ze deelde hem mede dat hij snel een nieuw broertje of zusje zou krijgen. Het zorgde voor een grote glimlach op zijn gezicht. Hij was er behoorlijk enthousiast over, maar twee dagen later wilde hij er opeens niet meer over praten. ‘Daarom niet,’ was het antwoord op de waarom-vraag. Op school kon hij zich een paar dagen niet concentreren.

Mijn vrouw en ik zagen hem worstelen. Wat leuk, een nieuw broertje of zusje. Dat was het ene gevoel. Maar er was ook dat andere gevoel: ik kon niet blijven en nu word ik vervangen.

Het is een verdomd moeilijk gevecht in het hoofd van een 10-jarige. Kom daar maar eens op bevredigende wijze uit.

Koekie’s optreden gaat de mist in

Frans Lomans — Mon, 28 Nov 2011 10:09:09 +0000

We zaten er die vrijdagmiddag helemaal klaar voor, in de met leerlingen en ouders volgepakte gymzaal van de Paulus School. Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, stond als eerste op het programma. Zijn pianospel was inmiddels goed genoeg om dat aan te kunnen. Jazz Around The Clock en Cowboy Blues Waltz waren de twee liedjes die er de voorafgaande dagen thuis tamelijk vlekkeloos uitrolden. Dus dat zat wel snor, dachten wij.

Nou, er zat dus helemaal niets snor. Er stond een elektronisch keyboard in plaats van een piano. Dat was op zich nog wel een te nemen hindernis, want hij had er even op geoefend. Maar een niet te nemen hindernis was dat dit keyboard geprogrammeerd was met een luide beat eronder. De eerste twaalf maten van Jazz Around The Clock kwamen er nog wel vloeiend uit, maar daarna namen de beat én de zenuwen van Koekie het over. Hij kon geen goede toets meer vinden, staarde eerst met lege blik naar het instrument, daarna naar zijn schoenen, vervolgens keek hij nog even de zaal in en tot slot wandelde hij het podium af, vergezeld door een mager applaus.

Na hem werd er nog pittig gedanst, gezongen en gespeeld. Vanuit onze plaats in de zaal konden we Koekie niet zien zitten en wisten we niet wat dit optreden met hem gedaan had. We zagen hem pas toen de kinderen weer terugliepen naar hun klas. Hij wreef over zijn buik en zijn lippen maakten het woord ‘buikpijn’.

Om drie uur kwam hij de klas uitlopen. Hij had nog steeds wat last van zijn buik, maar toen wij suggereerden dat zijn spel de mist in ging vanwege die vermaledijde beatbox, verdween de pijn snel. ‘Ja, het kwam door dat ritme,’ zei hij.

Ik vertelde hem het verhaal over mijn eerste radio optredens. Korte interviewtjes waren het Koekie, zei ik. Maar ik hakkelde, stotterde, hyperventileerde en viel stil. Soms moest de opname wel vier of vijf keer over. ‘Dat hoort erbij,’ zei ik. ‘Je moet eerst wat keren de fout ingaan, voordat je kunt schitteren.’

Hij leek het te begrijpen.

De dagen erna vond ik spannend. Hoe zou dat minder geslaagde miniconcert zijn relatie met de piano beïnvloeden? Zou hij die vanaf nu links laten liggen? Zou hij zeggen dat hij op dinsdag niet meer naar pianojuf Jeanette wilde?

Niets van dat al. In alle vroegte viel hij de volgende dag als een hongerige wolf de piano aan. Hij kon weliswaar niet meer al die ouders en kinderen laten horen dat-ie goed was, maar ons maakte hij keer op keer duidelijk dat hij echt wel kon spelen.

Dat is nou karakter tonen, zei ik verheugd tegen mezelf. Koekie liet zich wederom niet door een tegenslag uit het veld slaan. Stug doorgaan is het motto. Weer zo’n moment waarop ik dacht: als iemand zoveel veerkracht en doorzettingsvermogen heeft, dan komt hij er wel.