Kinderen kunnen genadeloos confronterend zijn. Zo vertelde mijn collega hoe haar dochter laatst tegen haar zei: ‘Jij zegt de hele tijd: “Hup, hup, hup, schiet eens op.” Waarom zeg je dat eigenlijk altijd?’

Ik lach, en denk aan mijn eigen kinderen en hun opmerkingen: ‘Jij zegt altijd: “Ja, ja, straks.” Maar wat bedoel je daar nou mee? “Dat doe ik straks?” Of: “Dat krijg je straks?” Wanneer is dan ‘straks’? Want wij wachten maar, en wachten maar…’

Of: ‘Ik word gek van jou. Eerst zeg je dat ik de tafel moet dekken, dan moet ik mijn pyjama aantrekken. Maar wat moet ik nou eerst doen? Ik kan toch niet alles tegelijk?’

Of: ‘Ik geloof jou niet meer. Altijd als ik vraag: “Kun je dit even vasthouden?” Dan zeg jij: “Ja, ja, geef maar hier. Ik bewaar het wel voor je.” En dan stop je het in je zak. Maar als ik dan vraag waar mijn speelgoed is, antwoord jij: “Speelgoed? Ik weet niet waar jouw speelgoed is! Je moet voor je eigen speelgoed zorgen.”’

Kinderen zijn niet alleen genadeloos confronterend, ze weten de vinger ook precies op de zere plek te leggen. Als moeder laat ik me daar regelmatig door uit het veld slaan. Het enige wat ik dan kan bedenken is: ‘Nou, dat is niet waar, want…’. Maar daarmee laat ik me des te meer kennen; er is helaas geen ‘want’, ze hebben gewoon gelijk.

Wat ik in zo’n geval wel tegen mijn kinderen zou kunnen zeggen – en dat doe ik ook regelmatig – is dat ik nog altijd de moeder bent, en zij mijn kinderen. Zo’n brutale toon mogen ze niet aanslaan tegen een volwassene. Maar in deze poging om gezag terug te winnen, voel ik dat ik aan het kortste einde trek. Dat gevoel wordt bevestigd door de zelfvoldane blik in de ogen van mijn kinderen op zo’n moment, die blik van: ‘Jaaa, ja…’

De meest verbluffende opmerking tot nu toe, kreeg ik van een achterneefje dat bij ons op bezoek kwam. Hij is nog niet vaak bij ons thuis geweest en leert ons net een beetje kennen. Het ging ongeveer zo: neefje zit – in trance – samen met zoon op de bank. In hun handen een Nintendo. Moeder, ik dus, rent heen en weer met koffie en koekjes voor de volwassenen, en limonade voor de kinderen.

‘Hier, iets te drinken,’ zeg ik. Maar de jongens reageren niet en rammen onverstoorbaar door op het apparaatje. ‘Jongens, limonade!’ verhef ik mijn stem.

‘Ja, ja, zet maar neer,’ klinkt het hijgend.

‘Niks “zet maar neer”, opdrinken graag. Het is belangrijk om te drinken, anders droog je uit.’

Ik druk de bekers in hun handen. Ze slaan het in één keer achterover. Snel, snel, snel. Niet omdat ze eigenlijk toch dorst hebben, maar om snel van me af te zijn.

Eenmaal uitgecomputerd maken de kinderen zich klaar voor een bezoek aan het zwembad. Weer hol ik achter ze aan met pakjes drinken en bananen. Ze schudden hun hoofd en proberen weg te komen.

‘Geen honger?’ vraag ik teleurgesteld.

‘Nee, ik hoef niet,’ zegt het neefje, terwijl hij zich voorover buigt en zijn tas pakt. Dan kijkt hij plotseling op, en zegt verrast: ‘Jij lijkt wel een slaaf!’

‘Een slaaf?’, zeg ik bedremmeld.

‘Ja, een slaaf. Want je geeft ons de hele tijd eten en drinken.’

‘Oh, bedoel je dat,’ zeg ik lachend. ‘Je bedoelt “verzorgend?”.

Hij knikt, mompelt wat en verdwijnt dan met Sam.

Ik zwaai ze uit en blijf peinzend achter. Slaaf, slaaf… Hoe komt zo’n kind nou op slaaf? Ik ken een slaaf alleen als iemand die alles voor je doet, wat je hem ook vraagt. De slaaf bedient zijn meester, en die meester leunt lui achterover en doet niets. Tja, enige gelijkenis kan ik wel bespeuren. Maar een opsteker is het niet.

Aan de andere kant is het wel een interessante waarneming. Er zijn veel moeders en vast ook vaders die op deze manier achter hun kinderen aandrentelen, ervan overtuigd dat hun dierbaren bij de minste of geringste ontbering het loodje leggen. Noem het slaafs, verzorgend of behaagziek; je creëert hiermee – als je het consequent doet – weinig zelfstandigheid of discipline.

Dat is ook wat je hoort van veel opvoeders en mensen in het onderwijs: laat kinderen zelf aangeven of ze honger of dorst hebben, of naar de toilet moeten. Leer ze het aanvoelen, dat ze het tijdig aangeven, en zorg dat ze zelf in staat zijn om een glas water bij de kraan te vullen of dat ze weten waar ze een appel kunnen pakken. Zorg dat ze hun eten niet lopend of rennend opeten, maar zet ze aan tafel. Het vergt wat inspanning en consequent optreden, maar dan kun je wel spreken van zelfredzame en gedisciplineerde kinderen.

En vind je dat minder belangrijk, dan kun je je verheugen op nog heel wat confronterende opmerkingen van je kinderen.

Emma Slingerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Twee jaar geleden verruilde ze de grote stad voor een dorp in het midden van het land, waar ze in eerste instantie met gemengde gevoelens, maar inmiddels met best wel veel plezier- woont, samen met haar man Paul (45) en kinderen, Samuel (7), Nuschka (6) Ilaj (1.5).

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Hoe doe je dat, de ouderbetrokkenheid op school vergroten? Leerkrachten en ambtenaren doen vruchteloze pogingen, maar de huidige manieren – de koffieochtenden, de koffieochtenden in speciale ouder-ontmoetingsruimten, de koffieochtenden georganiseerd door ouder-contactfunctionarissen – leveren op de meeste scholen weinig op.

Ouders die wèl reageren op dit soort initiatieven, zijn sowieso wel betrokken bij het welbevinden en de schoolprestaties van hun kind, zo klagen leerkrachten. Liever zouden ze ouders bereiken die juist geen enkele interesse tonen in wat er op school gebeurt, die school gewoon zien als veredelde opvang.

Dat scholen het tij kunnen keren, gelooft alleen Marja van Bijsterveldt. Zij heeft ouderbetrokkenheid dit jaar hoog op de agenda staan. Zelf denk ik dat ouders zich alleen ‘betrokkener’ kunnen opstellen als leerkrachten hun verwachtingen bijstellen en ouders op een andere manier benaderen.

Wat verwachten leerkrachten vandaag de dag van ouders? Er zijn veel leerkrachten die vinden dat ouders eigenlijk overal bij betrokken moeten zijn: bij activiteiten zoals schoolreisjes, de voorbereiding van feestdagen en spelletjesdagen, of als luizenmoeder en luizenvader, oversteekouder of meeloopouder naar zwem- en gymlessen. Aanwezigheid bij de presentaties van schoolwerk, sportdagen, musicals, en door leerkrachten georganiseerde ouderavonden zijn eigenlijk ook vereisten. De tienminutengesprekken zijn van levensbelang, net als alle andere gesprekken over de schoolprestaties van je kind. In het verlengde van deze gesprekken liggen de inspanningen die je thuis als ouder moet verrichten om een opgelopen achterstand op een gebied als taal of rekenen weg te werken, of een mogelijk toekomstig op te lopen achterstand te voorkomen.

Dat het onmogelijk is om aan al deze eisen te voldoen, zou uitgangspunt moeten zijn van Marja van Bijsterveldts missie en haar boodschap naar scholen toe. Al zouden ouders begrijpen dat dit daadwerkelijk is wat scholen van ouders verlangen, dan is het nog maar de vraag of ze voldoende kennis en vaardigheden bezitten om op al deze fronten het juiste te doen. Een ouder die het Nederlands niet machtig is, zal niet snel op het idee komen om mooie prentenboeken voor zijn kinderen aan te schaffen. En als de juf het deze ouder aanraadt, dan zal hij ze misschien aanschaffen, maar nog niet weten hoe hij deze Nederlandse prentenboeken het beste voor kan lezen. Hij zal misschien wel een poging wagen, maar is dat voor deze ouder de beste en slimste manier om zijn betrokkenheid met school te laten zien? Waarschijnlijk beschikt deze ouder over een scala aan andere kwaliteiten, waar hij noch de school zich bewust van is. Misschien kan deze ouder wel heel goed klussen, lassen, koken of borduren. En wie zegt dat je daar niets mee kan in het leven?

De missie van scholen zou kunnen zijn om ouders bewust te maken van hun talenten, net zoals ze dat – als het goed is – bij de kinderen in hun klas doen. Leerkrachten zouden ouders kunnen stimuleren om hun passie bewust met hun kinderen en met school te delen – wat deze passie ook moge zijn. Dat betekent dat ouders niet van alle markten thuis hoeven te zijn en op álle fronten bij hoeven te springen; zolang school maar weet wie wat in huis heeft, wat zijn of haar mogelijkheden zijn. Zodra je dat weet, kun je ouders vragen om elkaar hierin aan te vullen.

Om erachter te komen hoe je individuele ouders het beste kunt inzetten, moet je ouders goed leren kennen. Hoe je dat precies doet, maakt eigenlijk niet uit, zolang de overtuiging er maar is dat iedereen iets kan en iedere ouder zich in principe wil inspannen voor zijn kind. Vraag nieuwe ouders niet of ze willen luizen kammen of verkeersouder willen zijn, maar vraag ze waar hun hart naar uitgaat: ‘Wat doe je graag, waar ben je goed in, en wat gaat je minder goed af?’ Of: ‘Wat doe je graag met je kinderen, en wat zou je nog meer willen doen?’ Ouders moeten het gevoel krijgen dat ze ertoe doen. Niet doordat ze aan bepaalde standaarden moeten voldoen, maar doordat ze merken dat ze gewaardeerd worden als individu met individuele talenten.

Een totaal andere aanpak is om ouderbetrokkenheid gewoon te laten voor wat het is; steek de tijd in goede lessen voor de kinderen, en laat school school zijn, en thuis thuis. Maak je deze keuze, sta daar dan ook achter, en wees niet rancuneus.

Want wees eerlijk: kinderen profiteren van betrokken ouders, maar wat kinderen echt ten goede komt, is een rotsvast vertrouwen vanuit school in de ouder: jij en je kind gaan het redden in deze maatschappij, daar gaan we gewoon voor!

Emma Slingerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Twee jaar geleden verruilde ze de grote stad voor een dorp in het midden van het land, waar ze in eerste instantie met gemengde gevoelens, maar inmiddels met best wel veel plezier- woont, samen met haar man Paul (45) en kinderen, Samuel (7), Nuschka (6) Ilaj (1.5).

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Het hangt in de lucht: ouderbetrokkenheid. Ik hoor het om de haverklap vallen als ik op scholen kom. Ouderbetrokkenheid is een magisch woord, het is de oplossing voor alle problemen op alle scholen. Als ouders meer betrokken zouden zijn, zouden kinderen zich sneller ontwikkelen en beter voorbereid hun toekomst ingaan.

Leraren zouden eindelijk tijd hebben om iets extra’s met de kinderen te doen, om ze nét iets meer te leren. Samen met de leerlingen zouden ze dieper in onderwerpen kunnen duiken, in plaats van altijd maar weer die verplichte lesstof door te ploegen, of oeverloos te herhalen wat niet is blijven hangen.

Maar is ouderbetrokkenheid op scholen eigenlijk altijd wenselijk?

Ik was laatst op een voorschool – een peuterspeelzaal waar extra aandacht uitgaat naar onder andere taal en de sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen. De ochtend was voorbij, moeders kwamen binnen om hun kinderen op te halen. Ik ving daar het volgende gesprek op tussen een moeder en leidster:

‘En, hoe was ’t met Shirley?’

‘Helemaal prima… die gaat als een trein.’

‘Nou dat is mooi. Heeft ze echt niet lopen gillen? Als ze begint te gillen, moet je d’r gewoon een tik verkopen met een pollepel. Dat doen wij thuis ook, en dat werkt perfect.’

De peuterleidster, een type dat zelf ook niet op haar mondje gevallen is, had verbijsterd gekeken. ‘Nou, daar beginnen we hier maar niet aan, de kinderen met pollepels slaan!’

De ouder was duidelijk erg betrokken. Ze was trots dat haar aanpak succesvol was gebleken en wilde deze ervaring met alle liefde delen. Ze was zich ervan bewust dat het prettig voor jonge kinderen is als de aanpak op school en thuis goed op elkaar aansluiten, en deed een poging om de handen ineen te slaan, de krachten te bundelen. Dat er ook andere manieren zijn om kinderen te laten stoppen met gillen en dat een kind meestal niet zomaar gilt, zou deze vrouw waarschijnlijk maar met moeite van een ander aannemen.

Lastig, want van dit soort vrouwen (of mannen) wordt wel verwacht dat ze een steentje bijdragen aan de scholing van hun kinderen. Scholen verwachten van deze ouders dat ze hun kinderen met grote regelmaat voorlezen, dat ze Flip de beer in bad stoppen en daar een leuk verslag van schrijven in het dagboek van Flip, en dat ze de themawoordjes oefenen die de juf die week heeft aangeboden op school.

‘Zo jammer..,’ zeggen de leidsters dan, ‘…als je ‘s middags naar huis loopt, zie je een spoor van knutselwerken en woordenlijsten op straat liggen. Ouders geven daar gewoon niets om.’

Een andere ouder, op een andere school, was ook heel betrokken. De school had de ouders laten weten dat ze betere resultaten wilde behalen met de leerlingen. Vervolgens vertelde een jongen op school dat hij alleen zijn rapport mee naar huis wilde nemen als er goede cijfers in stonden. Kwam hij met een slecht rapport naar huis, dan moest hij voor straf de nacht doorbrengen op de keukenvloer, naast de hond. Ook vast weer heel goed bedoeld. Vader (of moeder) denkt dat hij de school echt een dienst heeft bewezen door zijn zoon voor eens en altijd duidelijk te maken dat je op school bent om je best te doen, en niet om te lanterfanten.

Ouders die niet betrokken zijn, bestaan volgens mij niet. Iedereen snapt dat kinderen naar school gaan om te spelen en te leren, om later te kunnen studeren of werk te vinden. Wie gunt z’n kind dat niet? Een veilige toekomst, met kansen om jezelf te bewijzen wat je waard bent? Dat deze kansen groter worden wanneer je er als ouder een steentje aan bijdraagt, is duidelijk.

De vraag is alleen: hoe draag jij je steentje bij? En hoe kom je erachter welke manier voor jou en jouw kind de beste is?

Emma Slingerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Ik geef graag het goede voorbeeld. Aan leerkrachten, aan kinderen op school en uiteraard aan mijn eigen kinderen. Maar een smetteloze reputatie kun je zo maar verliezen. Zo werd ik afgelopen week van de straat geplukt na een blaastest. En ja, ik had gedronken. Het waren maar een paar glaasjes, maar de agenten wilden toch dat ik meeging naar het politiebureau.
‘Hoe kan dat nou, ik heb nauwelijks iets op,’ riep ik nog.

Of het er inderdaad maar een paar waren wilden de agenten graag zelf vaststellen, en dat kon alleen met geavanceerde apparatuur die ze op het bureau hadden staan. Dus ik moest mee, en mocht niet meer zelf achter het stuur zitten. De jongste van de twee – een leuke jonge jongen met donshaartjes op z’n bovenlip – bood aan om mijn auto naar het bureau te rijden. Zijn oudere collega zou dan de politiebus – waar ik volgens de agenten ook in had kunnen eindigen – mee terugnemen.

Het is een gênante, maar vooral ook vreemde gewaarwording om in je eigen auto rondgereden te worden. Dat ik in mantelpak gekleed was, mijn laptoptas onhandig op schoot, maakte het nog idioter. Ik nam plaats in een lege hal. Ze vroegen of ik scherpe messen bij me had of andere voorwerpen waarmee ik mezelf of anderen zou kunnen verwonden. Nee, niets, geen messen, geen werpsterren. ‘Saai hè,’ reageerde ik. Wat ik wel had, was een droge keel, liet ik weten. Maar nee, ik mocht niet drinken. Plassen dan, probeerde ik, maar nee, ook dat mocht niet. Het wachten was op de officier van justitie. Ik staarde voor me uit. Ik was nog speciaal vroeg naar huis gegaan van de borrel, om op zaterdag een leuke fitte moeder te zijn voor mijn kinderen. Maar dat zat er niet meer in. Ik troostte mezelf met een pepermuntje dat ik uit mijn tas opdiepte. Sabbelend telde ik de uren af.

Daar waren ze weer.Of ik mijn mond wilde legen. Ik mocht niets nuttigen. O pardon. En of ik een advocaat wilde, voor eigen rekening. Nee dank u. Inmiddels was het half twee ‘s nachts, en ik tolde van de slaap. Wat zouden mijn collega’s ervan vinden, als ze na het weekend zouden horen dat de avond voor mij zo’n staartje had gekregen? Ze zouden ‘oh en ah’ roepen, maar niet van bewondering, maar vol ongeloof en ontzetting. Emma Slingerland, die nette adviseur met drie jonge kinderen thuis. Hoe was het mogelijk? Vanaf die dag zou ik de bijnaam ‘het zuipschuitje’ krijgen, en zouden mijn collega’s mij hoofdschuddend nakijken. En de leerkrachten en schooldirecteuren, wat zouden die ervan denken? Zij zouden onmiddellijk om een andere adviseur vragen. Dat sowieso. En misschien zouden ze zelfs naar een andere onderwijsbegeleidingsdienst op zoek gaan. Want als er één met een drankprobleem kampt, hoe zit dat dan met de rest?

De volgende ochtend vertelde ik mijn dochter – die gek is op spannende verhalen – over mijn avontuur op het politiebureau. Haar ogen werden zoals gewoonlijk weer zo groot als schoteltjes. ‘Hoefde je niet naar de gevangenis?’ vroeg ze.
‘Nee,’ antwoordde ik laconiek. ‘Ik kreeg zelfs geen boete.’
‘Waarom niet,’ vroeg ze bijna teleurgesteld.
‘Daarom niet,’ zei ik. ‘Ik moest nog een keer blazen, en nog een keer, nu op de knappe machine. Toen ik dat gedaan had, zei de agent met donshaartjes op zijn bovenlip: ‘Ga maar snel terug naar je man en kinderen.’
‘Hè?’ Ze keek me vragend en tegelijkertijd verontwaardigd aan.
Ik knikte triomfantelijk en glimlachte naar haar. Toen trok ze haar schouders op en ging maar weer door met spelen. Tja, ik had natuurlijk JUIST achter de tralies moeten eindigen, dat was pas een mooi verhaal geweest. Een verhaal dat overigens niemand zou geloven. Want een adviseur overkomt zoiets niet. Die weet wat je wel en niet moet doen.

Emma Slingerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Leerkrachten worden niet graag geobserveerd. Althans, dat geldt voor de meesten. Ze weten namelijk uit ervaring dat zo’n klassenbezoek, waarbij een collega, directeur of adviseur komt observeren, vaak vies tegenvalt. En met vies tegenvallen bedoel ik ‘onrustige kinderen, die niet doen wat ze moeten doen’. En onrustige kinderen betekent een onrustige juf of meester, en een les die niet goed uit de verf komt.

Overigens is de volgorde in mijn ogen eigenlijk andersom: de leerkracht is onrustig, de kinderen gaan zich misdragen, en die leuke les kun je dan wel vergeten. Mijn advies: zorg dat je zelf goed voorbereid bent en, nog belangrijker, vergeet de kinderen niet voor te bereiden op het klassenbezoek. Doe je dat niet, dan hangt het volgende boven je hoofd: de leerlingen, vooral de kleintjes, overvallen de gast met – vaak zeer komische – vragen:

‘Wat komt u doen?’

‘Hoe heet u?’

‘Bent u van K3?’

‘Waar komt u vandaan? Bent u Turks? Nee? Waar komt u dan vandaan? Marokko? India? Brazilie?’

Of, kort geleden tegen mijn 60-jarige collega: ‘Bent u Annie M.G. Schmidt?’

Als gast vind ik dat uiteraard alleen maar leuk en ontroerend, maar de leerkrachten kijken er soms wat zurig bij. Ook in een bovenbouwgroep kunnen leerlingen onverwacht uit de hoek komen.

Zo bezocht ik laatst een leerkracht van groep 8, van wie ik ook zeker weet dat hij zijn leerlingen niet verteld had dat er iemand langs zou komen. De gevolgen waren desastreus:
‘Meester, er is iemand…’ Voor de klas staat een heftig zwetende man van rond de 50. Hij negeert de leerling die hem op mijn komst attendeert. Zijn hoofd is zo rood als een tomaat. Over zijn slapen glijdt het ene na het andere zweetdruppeltje. De kinderen ogen groot, volwassen. Het is bijna onvoorstelbaar dat dit nog basisscholieren zijn. Sommige jongens hebben al kleine snorretjes, de meisjes hebben al flinke rondingen.

In het midden van de klas zitten vier donkere schoonheden, die ontdekt hebben dat hun leerkracht het zwaar heeft. Ze fluisteren, giechelen en wijzen naar zijn rug waar zijn blouse aan vast is gekleefd. Op het programma staat een taalles waarbij het gaat om nieuwe woorden leren. Bij deze les wordt de leerkracht geacht de les op een prikkelende manier te openen. De betreffende leerkracht heeft een toneelstukje bedacht dat hij voor de kinderen wil opvoeren. Het is niet gelukt om de tekst uit z’n hoofd te leren, dus hij draagt de zinnen – struikelend en wel – van het blad voor.

‘Wat is dit voor lesje, man?’ vraagt een van de meisjes aan haar buurvrouw.

‘Geen idee,’ zegt de ander schouderophalend, ‘normaal doet-ie het nooit zo.’

En dan gaat het giechelen over in proesten. De brutaalste van de vier roept: ‘Meester, u zweet!!!’ En vervolgens weer tegen haar buurvrouw: ‘Oh my God, hij zweet echt joh, kijk dan man, op zijn voorhoofd.’
De meester gaat stug door, al mompelend: ‘Ja, ik zweet ja.’

Het is een lieve, aandoenlijke man. Zo’n type dat dol is op zijn drie dochters die hij thuis heeft. Als hij iets zegt, komt het er altijd onhandig uit. Als dochter kun je dan maar twee dingen doen: door de grond zakken of hem innig omhelzen.

‘Wat vind je nou zo lastig,’ vraag ik achteraf.

‘Ik vind dit niet lastig,’ antwoordt hij, ‘het zijn gewoon die meiden.’ Hij kijkt me beschaamd aan. ‘Ik bedoel, het is zo’n groepje, en een daarvan is heel aanwezig. Ik wilde mijn les starten, maar zag toen haar blik en die lach, en toen brak het zweet me gewoon uit…’

‘Het geeft niet,’ zeg ik, ‘volgende keer beter. Voor mij hoef je geen mooie kunstjes op te voeren. Zolang je maar plezier in je lessen hebt en ze uitvoert zoals jullie binnen de school hebben afgesproken. En misschien helpt het om je leerlingen voortaan voor te bereiden op een klassenbezoek.’

De leerkracht knikt meewarig. We wandelen samen terug naar zijn klas, waar het inmiddels een keet van jewelste is. ‘Ach,’ zeg ik, ‘en soms helpt voorbereiden ook niet, dan zijn de kinderen gewoon aan zomervakantie toe.’

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Ik heb geluk. Ze is er. Ze zit aan de knutseltafel met een schaar in haar hand en een stapel karton voor zich. Er zijn nog geen kinderen op de naschoolse opvang. Aan dezelfde tafel zit een leidster achter een laptop. Als ik binnenkom kijkt de leidster met wie ik een appeltje te schillen heb, op. Ze lijkt verbouwereerd door mijn verrassingsbezoek. Meestal is het mijn man die de kinderen haalt en komt hij aan het einde van de middag – niet om twee uur s middags. Vriendelijkheid in de ogen kan ik niet bij haar bespeuren. ‘Ik kom de insectenpot van Sam halen,’ zei ik koeltjes.

‘Oh, die pot.’ Ze rolt met haar bureaustoel naar de kast, pakt de pot met insecten en overhandigt hem aan mij. Vervolgens draait ze zich weer naar de tafel toe om verder te gaan met haar knutselwerk. Maar ze ziet dat ik blijf staan.

‘Ehh,’ stamel ik, ‘ik hoorde van Sam en Nuschka dat jij niet echt fan van insecten bent, hè?’

Ze kijkt me even snel aan, en kijkt dan weer weg. Ze is op haar qui-vive. Dan begint ze rond de tafel te lopen en papieren op een stapel te leggen. Ik kijk naar haar rug en luister naar haar. ‘Dat klopt,’ zegt ze dan. ‘Ik vind het echt heel smerige beesten, en hoef ze ook echt niet te zien. Dat meen ik heel serieus. En dan gaat hij ze nog lekker hier aan tafel uit het potje halen… Nee, dan ben je bij mij aan het verkeerde adres.’ Haar irritatie lijkt toe te nemen als ze weer aan het voorval terugdenkt.

Ik probeer ertussen te komen met een zoete glimlach: ‘Maar het zijn niet alleen maar smerige beesten, toch? Het is ook een educatief project.’ Ik hoop dat ze ontdooit, maar dat gebeurt niet.

‘Dat zal wel,’ zegt ze in plaats daarvan. ‘Maar ik hoef ze niet te zien als we gaan eten.’

‘Maar dat had je dan toch ook gewoon tegen Sam kunnen zeggen?’

Ik krijg een felle blik van haar. ‘Nou ik heb het anders heel duidelijk tegen hem gezegd hoor.’ ‘Nou,’ bijt ik van me af, ‘zo heb ik het anders niet van hem begrepen.’

Ik merk dat het een welles-nietesspelletje aan het worden is, een zeer onaangenaam welles-nietesspelletje waarin ik me ontpopt heb als onverdraagzame en kritische moeder, die de leidster van haar kinderen in aanwezigheid van anderen aanvalt. Maar de manier waarop ze over mijn zoon praat, staat me totaal niet aan. Tegelijkertijd voel ik me – waarschijnlijk net als zij – erg ongemakkelijk in aanwezigheid van haar laptoppende collega, en een derde leidster die inmiddels binnengekomen is. Het is even stil.

Dan doe ik een tweede poging om aan te geven dat ik me ongelukkig voel over de manier waarop ze met mijn kinderen omgaat: ‘Maar je had een rotdag, hoorde ik. Jammer dat je drie keer gezakt bent. Ik kan me voorstellen dat je daar goed van baalt.’

‘Bedankt,’ zegt ze, zonder een spier te vertrekken.

‘Want daar had je het met de kinderen over gehad, toch?’

‘Ja,’ antwoordt ze, ‘daar ben ik heel open in hoor. Daar doe ik helemaal niet moeilijk over, ze mogen alles van me weten.’

Ik knik. ‘Maar die term…,’ stamel ik, ‘…rotdag…’

‘Ja…?’ De leidster kijkt me nu met toegeknepen ogen aan: ‘…Wat is daarmee?’

‘Nou,’ lach ik zenuwachtig, ‘ik vind dat nogal heftig.”

‘Hoezo? Wat is er mis met rotdag?’

‘Ik weet het niet…,’ zeg ik, ‘…maar ik zeg dat soort dingen thuis in ieder geval niet op die manier.’

‘Nee?’ Ze kijkt stomverbaasd. ‘Oh, nou ik zie niet in wat daar mis mee is.’

We kijken elkaar op een nare manier aan, trekken zenuwachtige grimassen.

‘Nou goed,’ verbreek ik de pijnlijke stilte, ‘misschien kunnen we binnenkort een keertje met elkaar praten. Ik bedoel een kennismakingsgesprek, want ik ken jou niet en jij zorgt voor mijn kinderen.’

De leidster kijkt me stoïcijns aan.

‘Ja, ik bedoel gewoon, ook over mijn kinderen, hoe ze het hier hebben…’

Dan antwoordt ze: ‘Dat moet ik aan mijn leidinggevende vragen. Ik weet niet of dat kan.’

‘Waarom zou het niet kunnen?’ vraag ik nu verbaasd.

‘Nou ja, ik ga daar niet over. We hebben de tienminutengesprekken, en die zijn net geweest. En als je dan een extra gesprek wil, moet dat via het hoofdkantoor. En ik weet dus niet of het kan of mag.’

‘Maar waarom zou het niet mogelijk zijn?’ vraag ik.

‘Geen idee,’ zegt het meisje, ‘ik moet het gewoon eerst vragen. Ik ga er niet over.’

Weer kijken we elkaar lang, zwijgend en vragend aan.

‘Goed, ik hoor het dan wel,’ zeg ik ongemakkelijk. ‘Tot ziens dan maar.’

Ik draai me om en verlaat met snelle passen de ruimte, de insectenpot van Sam in mijn hand. Bah, wat een naar gesprek. Onderwijsadviseur zijn is een stuk makkelijker dan moeder zijn.

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Mijn 5-jarige dochter en 6-jarige zoon zijn de laatste dagen helemaal ‘into insecten’. Met verhit hoofd en een verwilderde blik in de ogen sluipen ze door de tuin, speurend naar rupsen, pissebedden en oorwurmen, de glazen potten stevig tegen zich aangedrukt. Ik sla het tafereel grinnikend gade. Ze zijn er zo druk mee dat ze voor de verandering geen tijd hebben om elkaar de hersens in te slaan, of hun baby-broertje al pruttelend door de tuin te sleuren. Ze zijn schattig zo. Ik hoop dat ze altijd zo blijven.

Helaas is niet iedereen zo gecharmeerd van mijn kinderen en hun insecten.

Zo meldt Nuschka dat een leidster op de naschoolse opvang ‘echt heel onaardig tegen Sam deed’. Ik kijk verschrikt op. Mijn dochter trekt een ernstig gezicht, en zegt al knikkend: ‘Ja, ze zei: “Ga weg met die smerige beesten!”’

Sam knikt mee, en laat z’n schouders zielig naar beneden hangen.

‘Nou ja zeg,’ reageer ik, ‘wat een rare opmerking.’

Ik hoop maar dat de kinderen zich vergissen, denk ik. Ook mij was het opgevallen dat deze nieuwe leidster zich minder kindvriendelijk opstelde dan ik gewend was, maar ik dacht dat ze misschien haar draai nog moest vinden. Mijn dochter hangt inmiddels ondersteboven aan een stoel, en zegt nu provocerend: ‘Maar we kregen wel lekker popcorn van haar! Ja, popcorn, omdat ze een rrrrotdag had!’ De ‘r’ van ‘rotdag’ laat ze lang en knetterend rollen. Genietend wacht ze op mijn reactie, die waarschijnlijk iets zal zijn in de trant van: ‘Popcorn? Echt waar? Krijgen jullie dat zomaar op de opvang?’

Dit keer is mijn reactie echter anders. Mijn gedachten zijn nog steeds bij het woordje ‘rotdag’. Wat is dat toch voor vrouw, die nieuwe leidster, die niet van insecten houdt, openlijk haar gemoedstoestand met de kinderen bespreekt en haar frustraties wegeet met popcorn.

Mijn man staat in de keuken en voegt er droog aan toe: ‘Ja, ze was voor de derde keer gezakt voor haar rijexamen, dat vertelde ze toen ik de kinderen kwam ophalen.’

Het wordt even stil in de woonkamer. Drie keer zakken, dat is niet leuk. Maar ja, moeten de kinderen daarvoor boeten? En die term ‘rotdag’ staat me al helemaal niet aan.

Nu mengt Sam zich in het gesprek. Hij zegt dat hij zijn pot met insecten op de opvang heeft laten staan, en dat hij daar heel verdrietig over is. Het is de schuld van de leidster, vindt hij. Als zij niet had gezegd dat hij de pot in de kast moest zetten, had hij zijn insecten nu thuis gehad. Hij jammert erbij als hij erover vertelt. Zijn rupsen zouden zich inmiddels verpopt hebben, en de juf op school – die al een paar dagen naar een leeg terrarium kijkt – zou ongeduldig worden en zich afvragen of Sams grote verhalen over de insecten die hij gevangen had, eigenlijk wel waar waren.

Terwijl Sam jammert, zie ik beelden voor me van ongedierte dat zich onvoorstelbaar snel vermenigvuldigt, zich door het plastic heen knaagt en zich in een lang zwart kriebelig spoor door de ruimte beweegt. Ik besluit de pot de volgende dag vroeg op de middag te gaan halen. Wie weet tref ik de bewuste leidster daar aan en kan ik meteen even met haar praten. Ik zeg nog wel tegen Sam en Nuschka dat de leidster gelijk heeft als ze geen insecten aan tafel wil, en dat Sam zelf voor zijn eigen spullen moet zorgen. Want wat er ook gebeurt, Sam en Nuschka moeten niet het idee krijgen dat ik niet achter hun leidster sta, want dat maakt het voor hen ook heel vervelend. Maar mijn kinderen zijn niet op andere gedachten te brengen: ze vonden hun nieuwe leidster niet aardig. En het was niet eerlijk dat zij zo veel popcorn mocht eten, en de kinderen maar een piepklein bakje.

Lees hier het vervolg

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Weet je wat ik zo raar vind, mama?’ Mijn 6-jarige zoon zit tegenover me aan de eettafel en trekt met zijn tanden aan een taaie broodkorst. ‘Soms is de juf boos op mij. Dan zegt ze bijvoorbeeld: “En nu is het afgelopen, Sam! Je zit steeds maar door me heen te kletsen!” Dan denk ik dat ik straf krijg. Maar weet je wat… weet je wat er dan gebeurt? Ze doet weer heel aardig! Hoe kan dat nou? Is ze nu boos op mij, of niet?’

Ik kijk Sam bedenkelijk aan. Hij kletst inderdaad door alles en iedereen heen, en zit vol gekke streken.

‘Hoor je wat ik zeg, mama? Is de juf nou boos of blij met mij?’

‘Ik denk dat ze gewoon graag wil dat jij oplet en goed meedoet. En als je dat niet doet, wordt ze daar boos van.’ Mijn zoon kijkt verontwaardigd.

‘Ze wordt boos, ja. Maar ze doet daarna ook weer heel aardig.’

‘Misschien is ze een beetje moe. En dan reageert ze bozer dan ze eigenlijk zou willen. En dan probeert ze het goed te maken door weer aardig te zijn. Denk je niet?’

Sam lijkt niet overtuigd. Hij schudt zijn hoofd.

Ik denk aan het tienminutengesprek waarin de juf en ik spraken over drukke kinderen in Sams klas. Ze vertelde me toen dat ze heel erg ‘van de kanjertraining’ is. Kanjertraining is een programma voor leerkrachten en ouders die betere leerprestaties, een betere concentratie of ander gedrag van kinderen willen zien. Je kunt dit voor elkaar krijgen door het kind positief te benaderen en goed gedrag te belonen. Niet met snoep of een uurtje tv kijken, maar door het kind te laten weten dat het een kanjer is. De juf is vol van de kanjertraining. Het werkt volgens haar veel beter dan voortdurend je boosheid of teleurstelling te uiten.

Mij lijkt de kanjeraanpak een prima benadering van mijn praatgrage kleuter. Dat een kanjeraanpak betekent dat de juf nooit meer boos is, blijkt niet het geval. In de week na het tienminutengesprek word ik door de juf apart genomen. Of ik even een momentje heb om met Sam en haar te praten over iets wat er gisteren in de klas is voorgevallen. Het gaat even over ‘Sam en de meisjes’, zo leidt de juf het gesprek in.

Sam is sinds een half jaar volledig in de ban van meisjes. Om hun aandacht te trekken haalt hij rare bokkensprongen uit. Zo houdt hij nauwlettend in de gaten wat zijn meisjes doen, beweert hij bij hoog en laag dat de liefde wederzijds is en overstelpt hij ze met vreemde cadeautjes, zoals een zes maanden oude verschrompelde kastanje of een vertrapt Cola-flesje dat hij in de bosjes heeft gevonden. Als de meisjes niet gediend zijn van zijn avances – wat meestal het geval is – bedenkt hij steeds vreemdere manieren om hun aandacht te trekken. De juf kijkt Sam ernstig aan. Heb je mama al verteld over Lisa? Sam kijkt naar de grond. En dan komt het verhaal.

Sam blijkt de dag ervoor keihard met een priemende vinger in de borst van zijn klasgenootje te hebben geprikt. Het meisje zou het uitgegild hebben, waarop de juf uit haar slof was geschoten. Ze was zo hard tegen Sam tekeergegaan dat de kinderen ervan trilden op hun stoeltjes. De juf heeft inmiddels zijn hand vastgepakt en beweegt deze ritmisch heen en weer om het verhaal kracht bij te zetten. Na het verslag van de gebeurtenis valt ze even stil. Ze zegt dat ze nooit op zo’n manier tekeer had mogen gaan. Ze legt uit dat het komt omdat ze zo vreselijk schrok van de gil van het meisje. Sam lijkt zich nog steeds wat ongemakkelijk te voelen. Hij wil duidelijk zijn hand terug. Maar de juf reageert niet. Ze is in haar gedachten nog bij het voorval.

Ik heb te doen met de juf en vind het naar voor mijn zoon. Een grote uitbarsting na een klein akkefietje overkomt ons helaas allemaal. Het heet vermoeidheid. Val je uit tegen je kind, dan probeer je het zo snel mogelijk weer goed te maken, of gewoon maar te vergeten. Net als Sam. Die probeert het voorval ook weer zo snel mogelijk uit z’n gedachten te bannen: dat van die vinger, het gillende meisje, de schreeuwende juf, en de juf die het tot overmaat van ramp ook nog eens wil uitpraten in aanwezigheid van de moeder…

Misschien zal hij terugdenken aan deze dag als hij later groot is. Misschien zal hij dit gesprek met de juf dan wel waarderen, en het beschouwen als een onhandige maar goed bedoelde kanjeractie.

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Peuterleidsters die niet goed kunnen lezen en schrijven zouden niet meer voor de groep mogen staan. Dat vinden sommige politici in Nederland. De overheid volgt peuterleidsters en hun werkprestaties nauwlettend, sinds twee jaar geleden aan het licht kwam dat het taalniveau op sommige locaties zwaar beneden peil is. De Universiteit van Amsterdam deed onderzoek bij 700 peuterspeelzaal- en kinderdagverblijflocaties. Bijna 47 procent van de leidsters bleek problemen te hebben met lezen, 21 procent bleek zelfs laaggeletterd.

Wanneer je als volwassene met kinderen werkt, ben je een voorbeeldfiguur: je moet ze goed Nederlands leren en ze daarmee prikkelen en uitdagen om iets te bereiken in het leven. Tenminste, dat vind ik. Nu kun je hiertegen inbrengen dat een leidster die niet zo goed kan lezen en schrijven, misschien wel prima Nederlands spreekt. Dit is ook gebleken na afname van ‘de taaltoets’ die alle peuterleidsters in Amsterdam nu verplicht moeten maken. Slechts een klein deel slaagt voor de leesvaardigheid, een groter deel slaagt voor schrijfvaardigheid, en bijna alle leidsters slagen voor het onderdeel spreekvaardigheid.

Of dit nu goed of slecht nieuws is, weet ik niet. De taaltoets is namelijk speciaal ontwikkeld voor peuterleidsters die werken op locaties met taalzwakke kinderen. Leidsters die goed Nederlands spreken, maar niet goed Nederlands kunnen lezen en schrijven, hebben nog steeds een probleem. Want als je zelf al moeite hebt met lezen, hoe lees je de kinderen dan goed voor? En als je zelf al moeite hebt met schrijven, hoe besteed je dan op de juiste manier aandacht aan klanken en letters?
Juist deze activiteiten zijn belangrijk, omdat de kinderen op 2,5-jarige leeftijd al met een taalachterstand binnenkomen, en ze deze achterstand meestal niet meer inlopen. Juist door veel in aanraking te komen met boeken en geschreven teksten, is er kans dat deze kinderen de jaren erna eerder interesse zullen tonen in lezen en schrijven, en dat de taalontwikkeling goed op gang kan gaan komen.

De zwakke leesvaardigheid van de leidsters leidt er ook toe dat ze moeite hebben om theoretische informatie te verwerken of hun methodes goed in te zetten. Ook op andere fronten moeten de leidsters zich vaardig tonen in het lezen en schrijven. De overheid verwacht van hen dat ze de niet-Nederlandstalige ouders betrekken bij het taalonderwijs aan hun kinderen: ze moeten woordenlijsten met uitleg aan de ouders meegeven, oudergesprekken voeren, de taalontwikkeling van de kinderen observeren, volgen, registreren en bespreken. Als ze een verhaal voorlezen, hoop je dat ze dit in goed en begrijpelijk Nederlands doen, maar ook dat er helderheid is over het onderwerp van het boek en over de verhaalstructuur. Nu kan een boek over Dribbel of Dikkie Dik nog niet voor heel veel problemen zorgen, toch zit ook in deze verhalen een opbouw, en eindigt het met een ontknoping. Om deze opbouw en ontknoping in een of twee zinnen over te brengen op een peuter die nog geen Nederlands spreekt, kan voor sommige leidsters lastig zijn.

Inmiddels, twee jaar later, train en coach ik deze leidsters. Sommige leidsters hebben de taaltoets in één keer gehaald, andere moeten iedere keer weer opnieuw herkansen. Mijn taak is om het taalonderwijs op de peuterspeelzalen naar een hoger niveau te tillen. Soms gaat dat heel aardig, maar soms ook niet. Leidsters die niet geslaagd zijn voor het onderdeel spreekvaardigheid, zeggen tegen de kinderen dingen als: ‘Ga maar zitten op die kleine stoeltje, ik ga aan jou een leuke boekje voorlezen.’ En vervolgens: ‘Goed geluisterd! Nu krijg je een dikke kusje van mij.’ Of, bij een activiteit over kleding: ‘Kun je even kiezen wie een trui aan vandaag heeft? Heel goed, Abdullah heeft een mooie truitje aan. En de pop? Kan ik trui van pop aanpassen? Ik ben te groot of te klein voor?’

Ook leidsters die alleen problemen hebben met het lezen, doen verrassende uitspraken. ‘Ik ben zo blij,’ zei een leidster opgelucht tegen mij. ‘Eindelijk ben ik geslaagd voor leesvaardigheid. Het lukte pas de derde keer. Het was zo erg. Echt de grootste nachtmerrie in mijn leven! We kregen namelijk een tekst, en niemand begreep wat de bedoeling was. We zaten met honderden leidsters samen in een grote gymzaal, ontzettend veel lawaai, iedereen gestrest. Ik had nog nooit zoiets in mijn leven meegemaakt. Pas bij de derde herkansing begreep ik eindelijk hoe ik de toets moest maken. Je moest namelijk eerst een tekst lezen en daarna vragen beantwoorden. Pas die laatste keer begreep ik dat het niet zomaar vragen waren, maar dat die vragen over de tekst gingen.’

Ik knikte begripvol. Een gek verhaal, maar ergens ook wel aannemelijk. Zo kan het dus gaan als je nooit eerder een toets begrijpend lezen hebt gedaan en niemand je ooit heeft uitgelegd wat precies de bedoeling ervan is. Aan de andere kant, alles kun je leren, maar van sommige dingen verwacht je ook gewoon dat mensen het snappen. Snappen of kunnen ze het niet, dan rest je als onderwijsbegeleider – of als overheid – maar één ding: je verwachtingen bijstellen.
Al druist dat ergens wel tegen mijn gevoel in.

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Goed omgaan met kritiek is niet iedereen gegeven. Sterker nog, de meeste mensen moeten drie keer slikken als ze te horen krijgen dat hun prestaties nog te wensen overlaten. Of dat hun boodschap of manier van handelen niet goed ontvangen is. Anderen schieten in de verdediging of zeggen helemaal niets als het moment daar is. Ze verstijven, trekken wit weg, schudden alleen hun hoofd. Kritiek ontvangen is nooit leuk, kritiek leveren nog minder.

In mijn werk ben ik zowel gever als ontvanger van kritiek. Scholen huren mij in – als adviseur, trainer of coach – om vast te stellen wat anders en beter kan, op welke punten leerkrachten beter zouden kunnen functioneren en vooral hoe dat dan zou moeten gebeuren. Uit ervaring weet ik dat de begrippen ‘onderwijsadviseur’, ‘trainer’, ‘coach’ of hoe je het ook noemen wilt, voor sommige leerkrachten gewoon synoniemen zijn voor ‘onderwijsinspecteur’ of ‘boeman’. Iemand komt de groepen in, kijkt je op de vingers, en doet daar na afloop ook nog eens uitgebreid verslag van. Het vooruitzicht dat mensen aangedaan zullen zijn, doordat ik ze iets vertel wat ze niet hebben zien aankomen of wat ze niet willen horen, is niet prettig. En al is het opbouwende kritiek en heb ik het natuurlijk nooit over ‘slecht’ of ‘dat vond ik niet goed’, het blijft kritiek.

Daar komt nog bij dat leerkrachten zich niet graag de les laten lezen, om het zo maar te zeggen. Liever staan ze zelf voor de klas, dan dat ze het gevoel krijgen weer in de lesbanken plaats te moeten nemen. Op momenten dat leerkrachten mijn werk mogen evalueren, krijg ik ook wel eens de wind van voren: ‘beetje veel en ingewikkeld’ of juist ‘dat doen we allang…’. Soms is die kritiek terecht, en soms ook niet. Maar zodra leerkrachten inzien dat ik niet ben gekomen om ze neer te sabelen, maar juist om samen te kijken hoe ze zich verder kunnen ontwikkelen, wordt de samenwerking plezierig. Wanneer je tot je laat doordringen dat kritiek je juist verder kan helpen en niet per se bedoeld is om je te ontmoedigen, is het minder bedreigend. Je kunt kritiek dan dankbaar ontvangen en waar nodig relativeren.

Goed lesgeven blijft verder natuurlijk een kwestie van smaak. Dit benadruk ik altijd als ik leerkrachten observeer en hun manier van werken met ze doorneem. Wat de een een goede uitleg vindt, vindt de ander misschien niets. Aan de andere kant ziet iemand vanaf de zijlijn vaak scherper welke informatie niet helemaal goed overkomt bij kinderen, nog niet helemaal helder is of gewoon ‘efficiënter kan’. Op het moment dat je een activiteit uitvoert, dan zit je namelijk zo in de activiteit dat je er letterlijk te dicht op zit. Kijk je er van een afstandje naar, dan zie je het totaalbeeld.

Kunnen leerkrachten in de ogen van adviseurs ook wel eens iets goed doen? Of genieten adviseurs alleen maar van heel sterke leerkrachten? Niets daarvan. Alle leerkrachten kunnen schitteren. Als ik leerkrachten zie schitteren, laat ik dat weten. Als ik leerkrachten niet zie schitteren, laat ik dat ook weten. Ik hou van leerkrachten die de grenzen van het onderwijs aftasten, van leerkrachten die durven af te wijken van het bestaande programma en inspelen op de vragen en behoeftes van kinderen die van dag tot dag en per kind verschillen. Maar ik hou ook van leerkrachten die dat juist niet doen, omdat ze graag volgens de boekjes werken. Als ze dit met overtuiging doen en laten zien dat hun interesse en aandacht voor de kinderen oprecht is, dan is het altijd goed.

Mijn advies aan leerkrachten: weet waarom je iets doet. Weet je dat niet, doe het dan niet. Doe waar je goed in bent, en doe dat vanuit je tenen. Laat dat wat je van anderen moet – maar waar je het nut eigenlijk niet van inziet – achterwege. Schiet op het gedachtegoed als het je niet aanstaat, maar doe dat met goede argumenten. Wil je jezelf ontwikkelen, probeer dan niet letterlijk na te doen wat je gehoord of gezien hebt, maar focus je op het gedachtegoed en vertaal dit naar een manier van werken die bij jou past. Daarmee zul je een voorbeeld voor andere leerkrachten zijn.

En daarmee zul je onderwijsadviseurs, onderwijsinspecteurs en alle mensen die een mening over je hebben of belerend overkomen, de mond snoeren!

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.