Het duurde een week voordat de roddel over mijn stukjes doorgesijpeld was van de vierde klas, via de derde, naar de tweede. Deze week staan daarom aan het begin van iedere les tweedeklassers aan mijn bureau. ‘Klopt het dat jij een blog over ons schrijft?’ ‘Ik schrijf stukjes over hoe het is om lerares te zijn, ja.’ Ogen worden groot, schouders gaan naar achteren, en dan komt steeds dezelfde vraag: ‘Mag dat zomaar?’

Hard trappend fiets ik naar huis. Mag dat zomaar? Mag ik zomaar schrijven over wat ik beleef, bedenk, betwijfel en bereik? In mijn hoofd klinken de verontwaardigde vragen aan mijn bureau nog na. ‘Hebben wij soms geen recht op privacy?’ en ‘Moet je niet eerst toestemming aan ons vragen?’ Ook is de eerste leerling zich al komen melden met de mededeling dat hij zijn woorden en daden als zijn intellectueel eigendom beschouwt, en dat hij die dus niet terug wenst te lezen in een blog. Ik dacht dat ik stukjes schreef over mezelf. Maar ik had het mis. Er draait hier helemaal niets om mij. Mijn stukjes gaan over mijn leerlingen, vinden mijn leerlingen.

Een dag zit ik met mijn laptop op de bank. Ik wil beschrijven hoe ik ‘s ochtends verlegen en verbouwereerd tegenover een leerling heb gezeten. ‘Het is gemeen,’ had hij gezegd, totaal overstuur van het feit dat hij in één van mijn stukjes voorkwam. Dat ik dat niet naar bedoeld heb, probeerde ik uit te leggen, dat ik hem juist een hele leuke en bijzondere jongen vind. Maar zijn verontwaardiging was niet weg te nemen: ‘Het voelde als honderd messen in mijn rug.’ Ik typ een stukje, totdat ik aankom bij het deel van het verhaal waarin ik de jongen heb moeten beloven nooit meer over hem te schrijven. Ik delete het verhaal. Ik begin aan een andere tekst, over hoe ik hoorde dat Mirna een zusje kreeg. Ik ben halverwege als ik me voorstel hoe Mirna volgende week stampvoetend een verklaring zal komen eisen. Het document gaat in de prullenbak. Ik doe nog een poging om te beschrijven hoe mijn verjaardag op school was, maar laat Cytra en Michiel uit het verhaal, omdat ik denk dat ze een hoofdrol niet op prijs zullen stellen. Het wordt een slecht verhaal.

Ik schenk mezelf maar een wijntje in. Ik moet lachen als ik de laptop dichtklap en me bedenk: ze hadden gelijk, m’n leerlingen. Alles draait om hen.

‘Je bent een bus,’ zegt collega Sep tegen me.
Ik ben een bus.

‘Ja, een buzz, ze praten allemaal over je.’

Ah. Toen ik een uur eerder Seps les binnengelopen was, was hij net bezig om met een vierde klas mijn blog te lezen, vanaf het vreselijk grote beamer-scherm. ‘Ze wilden weten of het niet verboden was, dat je over ze schrijft.’ Nu komt ook David erbij zitten. ‘Hé joh, schrijf jij een blog? Ik had net 4E, je bent de talk of the town. Maar ze zijn wel boos. Wist je dat? Dat ze boos zijn?’

Nee, dat wist ik nog niet. Wel had ik gemerkt dat de leerlingen van mijn kleine school vandaag praten over mijn blog. Sommigen wisten allang van het bestaan daarvan, maar vandaag gonst het ineens door de gangen. Er wordt gesmiespeld achter mijn rug als ik door de aula loop. En als ik twee vechtende jongetjes op hun gedrag aanspreek, staat een groepje vijfdeklassers er breed naast te lachen: ‘Ja, zij kan het weten, zij schrijft namelijk voor een Opvoedblad.’
Bij de thee meldt de mediathecaresse dat ze opgevangen heeft dat leerlingen van plan zijn mijn ‘les te kapen’. Het gerucht over het blog was volgens haar niet zo goed gevallen, vooral in klas 4E. Ik bedenk me dat ik morgen 4E heb en vraag me af wat ‘niet zo goed gevallen’ betekent.

Vol verwachting, maar – toegegeven – toch ook met licht trillende knieën, wandel ik de volgende dag met mijn koffiekopje naar het lokaal van 4E, benieuwd naar de scène die volgen zal. Ik heb een lekker lange invuloefening bij me voor het geval er trammelant van komt. Bij de deur probeer ik, natuurlijk zonder succes, iets van de gezichten af te lezen. Rustig gaat iedereen zitten. Netjes noteert iedereen de afspraken in zijn agenda. Meegaand knikt iedereen als ik de opdracht voor vandaag toelicht. Boeken gaan open, er wordt gewerkt of op zachte toon gekletst. Verder niets.
Na vijf minuten houd ik het niet meer. ‘Dus gisteren maakten jullie grote ophef over een blog dat ik schrijf,’ zeg ik half hardop tegen Mart, die vooraan zit, ‘en vandaag doen jullie alsof er niets aan de hand is?’

Mart, die graag herrie schopt en bovendien onlangs onderwerp van een blog was, kijkt een beetje schaapachtig op van zijn papier. ‘Ach,’ zegt hij, ‘ik sta er indifferent tegenover.’

Daar moet ik even over nadenken. Nu meldt Iza zich ook: ‘Ik vind het niet erg, juist wel grappig.’ Cytra zegt dat ze het stom vindt. ‘Ik zou niet gebruikt willen worden als onderwerp voor een stuk. Net alsof je over ons oordeelt, terwijl je ons helemaal niet kent.’ Een paar anderen knikken instemmend. ‘Ik bedoel, dat je doet alsof je ons doorgrondt. En dat nog wel voor een ópvoedblad.’ Ze kijkt er heel vies bij. Weer knikken anderen en Cytra doet een opvoedblad na ‘Mijn dochter is verliefd, o jee, wat nu?!’ Er wordt wat gelachen.

Dan is er achter in het lokaal gedoe, iets over een vervalste ID-kaart. En ik moet een groepje meiden aan het werk zetten, dat vooral bezig is met de laatste roddels over de schoolpsycholoog.

Als het weer rustig is, kijk ik om me heen. Ik geloof niet dat ik vandaag nog een bus ben. En ik geloof ook niet dat ik leerlingen doorgrond.

‘Ik doe ook een stuk,’ brult Mart ineens dwars door mijn verhaal over leesstrategieën. ‘Ik speel namelijk klassiek piano. Ha! Had je niet gedacht, hè?’ Nee, dat had ik niet gedacht. Ik geloof het trouwens ook niet, zeg dat Mart zijn kop moet houden en geef hem even later, als dat niet lukt, een grote stapel strafwerk. Irritant pruttelt hij na, in de opening van de deur: ‘Maar ik moet nog oefenen voor vanavond.’

Vanavond is de muziekavond. De koffers, waarmee de gymnasiasten al de hele dag door de school sjouwen, hebben de vreemdste vormen. Het schijnen cello’s, contrabassen, een enkele dwarsfluit en veel elektrische gitaren te zijn. Maar ook een hammondorgel en een pedaalharp.

Om half negen is de kantine vol met serpentines en ouders. Onhandig praten een sprieterig meisje en een klein jongetje in microfoons. ‘Nou, het belooft een … euh… muzikale avond te worden,’ zegt het meisje. ‘Ja,’ zegt de jongen, en hij loopt alweer het trappetje af, om onderaan de eerste pianist een duw in zijn rug te geven. Gelukkig kondigt het meisje hem aan: ‘Hier is dus Leo en hij speelt een stuk met een moeilijke naam.’

Er komen nog een heleboel muziekstukken met moeilijke namen voorbij. Aan de hand van de flitsende camera’s lokaliseer ik de trotse ouders en opa’s en oma’s in de zaal. Een mevrouw in een duur broekpak zit gehurkt voor het podium met een videocamera en verliest bijna haar evenwicht als haar dochter (met moeilijke naam) juist aan een vioolsolo (met moeilijke naam) begint.  ‘Wat hebben we veel talent, hè, hier op school?’ fluistert de conrector me toe, en in het donker zie ik zijn ogen glimmen. En ja, ook ik ben onder de indruk van de stoet mini-Soerjadi’s die aan me voorbijtrekt.

Als Mart het podium beklimt, schuif ik even op mijn stoel. Wijdbeens en met stoer verende pas is hij wel degelijk op weg naar de pianokruk. Daar aangekomen hijst hij met gespeelde nonchalance zijn oversized broek nog eens even lekker op. Hij kijkt de zaal in, checkt of zijn chick wel naar hem kijkt, haalt zijn schouders op en oogst een lach. Dan gaat hij zitten, zet zijn bladmuziek neer en zijn handen op het klavier.

Zachtjes begint hij te spelen. Romantisch buitelen snelle, zoetje akkoordjes over elkaar heen. Klaterend stroomt de muziek over onze hoofden. Ik wieg een beetje op mijn stoel en denk aan kabbelende bosbeekjes, frisgroene bergweides en zonsondergangen. Aan kleine konijntjes en bubbelende champagne. Aan wind in mijn haren en eeuwige liefde. Ik doe mijn ogen weer open, en kijk even om me heen, bang dat de bosbeken en bergweides aan me af te zien zijn. Dan kijk ik weer naar Mart, die net de laatste deinende klanken aan de piano ontlokt. Subtiel slaat hij het laatste akkoord aan en ik slaak een diepe zucht. Mart knipoogt nog even naar zijn vriendinnetje en springt van het podium af. Ik vraag me af of ik hem ooit nog strafwerk zal kunnen geven.

Thibeau zwaait met een cd‘tje als ik kom aanlopen. ‘Gelukt!’ zegt hij. ‘Klootzak,’ zegt Lars tegen Thibeau. En als ik mijn wenkbrauwen optrek snel daarachteraan: ‘Ja, ‘t is gelukt.’
Thibeau, Lars, Maurits en Lennard hebben me de hele week lastiggevallen met slappe smoezen, die mij ertoe moesten brengen om ze uitstel te verlenen voor hun filmproject. Mexicaanse griep, tennistoernooi en de obligate vastgelopen computer passeerden de revue. Ik hield mijn poot stijf en de inleverdatum ongewijzigd.

‘Goed zo,’ zeg ik maar, en ik laat 4E het lokaal binnen. Terwijl de klas zich installeert, zetten de filmmakers nog snel even wat software op de computer. Met z’n vieren staan ze om het scherm. Af en toe wordt er een stomp uitgedeeld of sissen ze elkaar iets toe. Als na enkele minuten alles werkt, kondigt Thibeau de zaak aan. Terwijl hij het publiek nog wat details over de filmplot meegeeft (‘anders snappen jullie het straks niet’), staan de andere drie hem met hun handen in de broekzakken kwaad aan te gluren.

Als de film afgelopen is en het licht weer aan, komt Lars het logboek van het project brengen. Hij legt het schema voor me en buigt zich er dan zelf overheen. ‘Kijk,’ zegt hij met gedempte stem en hij wijst naar de onderste regel: ‘Thibeau zou de montage doen. Maar dat deed hij dus niet en toen heb ik er vannacht tot drie uur aan gewerkt.’ Hij kijkt de klas in. Van achterin slaat Thibeau gade hoe Lars hem erbij lapt. ‘Ik zal er rekening mee houden,’ beloof ik. Lars loopt terug naar zijn plaats, waar Thibeau op ingehouden toon tegen hem begint te schelden. Lars snauwt zachtjes terug. ‘Mannen, vecht het later even uit,’ probeer ik opgewekt. Ik begin aan een moeilijke leestekst, waar Thibeau en Lars niets van meekrijgen, omdat ze de rest van de les op fluistertoon zitten te bekvechten. Soms zijn het net kleuters.

Zuchtend plof ik aan het eind van de dag naast Wim neer, die nog toetsen na zit te kijken. Hij laat me even zaniken. ‘Het is niet eerlijk van die luie gluiperd. Maar aan de andere kant, ik weet ook niet wat er van dat brave verhaal van Lars klopt. Wat moet ik daar nou mee?’ Van boven de proefwerken meldt Wim dat hij wel een idee heeft.

En dus moeten de jongens na de volgende les even blijven. ‘Ik heb jullie cijfer voor de filmopdracht. Een 27,2.’ Vier paar ogen kijken me glazig aan. ‘Dat zijn vier 6,8-en. Maar omdat ik niet kan inschatten hoe jullie het werk verdeeld hebben, kan ik het cijfer ook niet verdelen. Dat moeten jullie maar doen. Jullie hebben tien minuten en de uitkomst moet unaniem zijn.’ Ik verlaat het klaslokaal en blijf op de gang staan luisteren naar de oorlog die uit zal breken, me verheugend op de spectaculaire blog die ik hierover zal schrijven. Ik hoor Lars zeggen: ‘Nou, ik heb wel een beetje overdreven.’ Het blijft even stil, dan bromt Thibeau: ‘Ja, maar het was ook een kutactie van mij.’ Lars: ‘Sta jij met een 6,6 nog voldoende?’ Thibeau: ‘Ja. Dan krijg jij dus een 7. Top.’ Ik loop terug naar binnen en krijg nog net mee hoe de jongens elkaar op de schouders timmeren. Soms zijn het net grote mensen.

Eén voor één wens ik de kinderen van 3A een fijne vakantie en ‘veel plezier beneden’. Ze hebben keurig hun kerstdiner van appeltaart en loempia’s opgegeten (en, oké, af en toe iets uit het raam gegooid) en gaan nu dansen in de aula. Ze hebben hun mooiste kerstkleren aangetrokken. Onder Ashley’s strakke zilveren jurk tekenen zich onbarmhartig de groeven van een te strakke onderbroek af. Nina trekt nog snel een plakbandje van een kerstslinger, bevestigt daarmee het losgesprongen schouderbandje aan haar jurk en loopt dan met een grote glimlach de deur uit.

Michiel, in zijn gebruikelijke zwarte T-shirt, haalt zijn schouders op: ‘Ik had geen tijd meer om een pak te kopen, hoor.’ Thierry ziet eruit alsof hij zo uit een Amerikaanse kerstfilm weggelopen is, in een duur glimmend colbertje met een zijden stropdas. ‘Heeft m’n moeder uitgezocht,’ licht hij met zijn grachtengordelaccentje toe, en hij dendert daarna de gang op.

Ik veeg de laatste plassen cola van het linoleum en zucht. Mijn kerstvakantie kan beginnen. Ik strompel de trap af en dring me vriendelijk glimlachend door de uitgelaten stuiterende smokings en glitterjurken richting de personeelskamer om mijn jas te halen.

Joris, van wie ik sinds kort weet dat hij autistisch is, zit op een bankje langs de kant. Goed, een minuutje tijd heb ik nog, besluit ik, en ik ga naast hem zitten. ‘Heb je het naar je zin?’ vraag ik een beetje bezorgd. ‘Ja, joh,’ toetert hij uitgelaten in mijn oor, ‘het is hartstikke gezellig. Kom je ook dansen?’ Dat was niet de bedoeling. ‘Nee, dat durf ik niet,’ klets ik me eruit. ‘Ah.’ Joris kijkt me medelijdend aan. ‘Maar wij hebben een heel leuk groepje hoor, en we kunnen allemaal niet dansen. Kom maar!’ ‘Nee, sorry,’ mompel ik. Ik sta op en wens Joris een leuke vakantie. Snel loop ik naar mijn jas.

Met mijn jas aan en muts op moet ik weer door de feestende kinderen. Amy Winehouse, herken ik, en ik zie dat mijn leerlingen dat blijkbaar net zo leuk vinden als ik. Vertederd kijk ik nog eens over mijn schouder en ik duw de voordeur open, als ik iets voel. Achter me staat Joris, die mijn hand vastpakt. ‘Kom op, joh, je moet niet verlegen zijn!’ Met winterjas en al sleept hij me terug de aula in, de dansvloer over, naar een hoekje achterin. Daar staan wat tweede klassers in een kringetje te hopsen. Vastbesloten pakt Joris er twee bij de schouder, hij schuift ze wat uit elkaar en duwt mij ertussenin. Negen brede glimlachen stralen me tegemoet.

‘Ze durfde niet,’ schreeuwt Joris over de muziek heen, ‘maar ik heb gezegd dat wij allemaal niet kunnen dansen.’ Negen hoofden knikken begrijpend. Het lijkt me niet het moment om een nieuwe smoes te verzinnen. Ik trek mijn jas uit, die door iemand over een stoel gelegd wordt en dans met ze mee. Amy Winehouse, Lady GaGa en dan ook nog Mariah Carey. ‘Nou moet ik echt gaan hoor,’ schreeuw ik. ‘Ja,’ brult Joris terug, ‘fijne vakantie! En zie je wel dat het niet eng was?’

Als Laurens lacht, dan is het omdat mijn krijtje breekt. Of omdat ik naast mijn stoel ga zitten of spetter bij het praten. Verder lacht Laurens alleen met zijn vriend Hardwin, en soms naar de twee mooie meisjes voor hem. Schrijven doet hij nooit. Praten, tegen Hardwin, des te meer. Op zachte en diep brommende toon zodat ik niets versta van wat hij zegt. En nu staat hij onvoldoende. ‘Ik weet het niet meer,’ zegt zijn moeder aan de telefoon. Ik wel, denk ik.

Als Laurens mijn les binnenkomt, wijs ik naar het tafeltje rechts vooraan. ‘Daar had ik je graag gehad.’ Met een uitdrukkingsloos gezicht kijkt hij me aan en loopt dan achter Hardwin aan, naast wie hij links achter in het lokaal plaatsneemt. Pas onder dwang en met een vuile grijns naar vriend Hardwin vindt even later alsnog de vervloekte verhuizing plaats.
Ook verder beperk ik Laurens’ bewegingsvrijheid. Niet meer praten, geen klusjes, geen groepswerk, geen gewandel. Zelfs de brave meisjes die vanwege zijn bravoure een hekel aan Laurens hebben, kijken nu af en toe medelijdend op als ik hem alweer iets verbied. Maar ik ben vastbesloten. ‘Nee, je mag niet gaan plassen.’ ‘Ja, hallo. Maar ik moet.’ ‘Eerst je werk af.’ Laurens gaat brommend weer zitten en ik vang een verwijtende blik van de kleine Kirsten. Na tien minuten probeert hij het opnieuw en ik verkoop weer ‘nee’. Na nog vijf minuten staat hij weer aan mijn bureau. ‘Als je opdrachten af zijn, mag je naar de wc.’ Laurens keert met een kwaad hoofd terug naar de boeken die nog steeds dicht op zijn tafel liggen. Kirsten vraagt zich hardop af hoe Amnesty International hierover zou oordelen.

Op een rustig moment loop ik langs de bank waarin Laurens nog steeds met hangende oogleden naar de dichte boeken zit te staren. Na de ‘bad cop’ is het nu tijd voor een ‘good cop’, besluit ik, en bij gebrek aan mankracht ben ik dat ook zelf. Ik zak op mijn hurken neer naast Laurens. ‘Ik denk dat ik wel begrijp waarom je gefrustreerd bent,’ begin ik. ‘En ik wil je wel helpen. Wil jij dat?’ Laurens draait zijn hoofd naar me toe. ‘Ik wil pissen,’ zegt hij, ‘en verder niks.’ De doorbraak in de zaak Laurens zal nog even op zich laten wachten, besluit ik, en ik loop door.

Vlak voor het einde van de les staat Laurens ineens achter in het lokaal, in gesprek met Hardwin. Ik kijk hem aan en schud van nee, hij moet terug naar zijn plek en zijn nog steeds niet gemaakte werk. Laurens kijkt terug, maar komt niet in beweging. Hardwin lacht rottig. ‘Kom op, man,’ hoor ik hem zeggen. Laurens kijkt hem even aan, dan weer terug naar mij en loopt naar de hoek van het lokaal. Zijn ogen zijn nog steeds op mij gericht als hij voor de wasbak stilstaat en zijn broek open knoopt.

Vandaag ‘hebben we project’. Alle leerlingen zullen in kleine groepen aan eigen klussen werken. Leen en ik doen drama, hoor ik als ik op school kom. Het duurt een uur voor onze groep compleet er is.

‘We wisten niet hoe laat het begon.’ Dan kunnen we van start. Of nee, toch niet, want Nadia uit 1c bedenkt zich plotseling dat ze ‘geruild had met Micha van Wiskundige Vormen’ en stuift het lokaal weer uit. Ze zal Micha hier wel heen sturen, roept ze nog over haar schouder. We beginnen met een warming-up. Als onze dertien overgebleven toneelspelers in een kring zitten en op Leens aanwijzing poses aannemen, gaat de deur open. Een jongetje met schrift en pen loopt naar binnen en neemt plaats op de laatste lege stoel in de kring. Micha, neem ik aan. Als Leen klaar is met zijn laatste pose, neemt het jongetje het woord. ‘Ik wilde even weten wat jullie favoriete gerecht is.’ Leen en ik kijken elkaar aan. ‘Voor de schoolkrant,’ voegt het jongetje eraan toe, en wiebelt ongeduldig met zijn balpen tussen zijn vingers. ‘Risotto,’ zeg ik. ‘Wegwezen,’ zegt Leen.

In de anderhalve dag die erop volgen maken onze toneelspelers een scène. Dat wil zeggen, als ze niet toevallig even weg zijn ‘voor Videoportret’ of ‘omdat Dinges mijn iPod nodig had voor Muziek’. Op vrijdagmiddag, als de schoolkrant blijkbaar klaar is en ik al drie keer de rondhangende redacteuren voor ons lokaal heb moeten wegsturen, maken we van de losse scènes een voorstelling. ‘En daarbij is het van belang dat je publiek geboeid blijft,’ legt Leen uit. ‘Het moet dus allemaal heel strak in elkaar zitten.’ ‘Strak man,’ doet Carel leuk en de rest lacht. Het duurt weer 3 minuten voordat ze stil zijn. ‘Ik zei dus: strak,’ gaat Leen verder.  ‘Dat betekent dat we goede afspraken maken over hoe je opkomt en weer afgaat.’ Marja zit met haar neus tegen het raam geplakt te flirten met een werkeloze schoolkrantverslaggever op de gang en Romeo maakt daarvan dan weer foto’s met z’n mobiel. Ik kan het niet meer hebben en schreeuw. Iets met verdomme en aandacht en het fatsoen opbrengen.

Anderhalf uur later spelen onze pupillen in een volle aula met overgave hun strak geregisseerde echtelijke ruzies en keukentafel-taferelen. Alle op- en afgangen die het laatste uur onder mijn militaristische bewind en op aanwijzing van de schorre Leen nog gerepeteerd zijn, gaan goed. Trots zwaai ik vanuit de zaal naar mijn sterren. Ze oogsten applaus, laten alle rekwisieten nog op het podium uit hun handen vallen en rennen terug naar hun bankje in de zaal, alwaar ze zich meteen omdraaien om hun opwinding met de achterburen te delen. Alleen Carel kijkt naar de muzikanten, die zich inmiddels op het podium installeren. Er wordt gehannest met snoeren en ruzie gemaakt over een elektrische gitaar. Ook schijnt er een bandlid te missen. Met een afkeurend gezicht zit Carel het te bekijken en draait zich dan naar me om. ‘Dat had wel wat strakker gekund, hè?’

‘Ehm… Wiedervereinigung!’ Ik zoek naar een moeilijk woord voor mijn tweede klassers, die ik zojuist voor het eerst een woordenboek Duits-Nederlands in handen heb gegeven. ‘Zoek dat maar op! Het is een wedstrijd, wie het woord het eerste heeft gevonden.’ Activerende werkvorm, heet dat.

Zoals verwacht begint de brave helft van de klas ijverig te bladeren. De andere helft (lees: de helft die de puberteitsfase al bereikt heeft) leunt achterover en wisselt smalende glimlachen met elkaar uit, die er geen misverstand over laten bestaan: dit is een achterlijk spelletje en ik ben een loser van een lerares, dat ik zulke zaken verzin. Gelukkig kan ik altijd vertrouwen op de kleine Dirk. Die lanceert zijn vinger de lucht in, maar wacht niet totdat hij de beurt krijgt. Fanatiek ratelt hij: ‘hereniging, dat is het, hereniging!’ Ik besluit dat we nog even doorgaan met de activerende werkvormen.

Waarom ‘tosti’ niet in het woordenboek staat, wil Tim weten. Hij was net als alle anderen begonnen aan een restaurant-dialoog op papier, maar nu schuift hij verontwaardigd zijn schrift en woordenboek van zich af. ‘Zo kan ik niet werken, hoor!’

Ik ga naast zijn tafeltje op mijn hurken zitten en kijk mee in het woordenboek. ‘Nee, staat er niet in. Gek. Nou, dan denk ik dat “tosti” in het Duits ook “tosti” is.’

Tim kijkt me kritisch aan. ‘Zeker weten?’

Ik denk nog even diep na en dan snap ik het. ‘O nee. In Duitsland kennen ze geen tosti’s. Daarom staat het er niet in. Tosti’s hebben ze daar niet.’

Nu is Tim er klaar mee. ‘Ja, hoor,’ roept hij met een ruk van zijn hoofd, ‘lekker dan! En wat moet ik nou eten?’ ‘Kroket?’ stelt Maureen voor, en ze lacht er gemeen bij. Het duurt even voordat Tim in de gaten heeft dat ook de kroket alleen in Nederland verkocht wordt.

Er wordt actief gewerkt, op Tim na, die na het kroketten-debacle niet meer te kalmeren is en ostentatief natuurkundesommen gaat zitten maken. Zelfs Laurens en Hardwin, zojuist nog aanvoerders van de minachtende glimlachers, zitten samen over een woordenboek gebogen. Als een kwartier later de bel gaat, schenk ik ze bij de deur een belonende glimlach. Natuurlijk kijken ze stoïcijns terug en sjokken de gang op. Ik loop het lokaal weer in om de achtergebleven woordenboeken te verzamelen. Naast de tafel van Laurens en Hardwin hangt iets aan de muur, zie ik nu pas. Een uit een schrift gescheurd velletje papier, bevestigd met een bolletje kauwgom. Het is een woordenlijst, product van een zelfbedachte activerende werkvorm van beide heren.

Ik ga op het stoeltje van Ted zitten, en lees op de muur:
Seks: Sex
Pik: Pimmel / Schwanz
Porno: Porno
Hoer: Hure / Dirne / Nutte
Kut: Fotze / Möse

Die laatste is ook voor mij nieuw. Ik ben dol op activerende werkvormen.

Wietse brengt zijn gezicht dichter naar het plattegrondje dat ik hem voorhoud als hij het lokaal binnenkomt. ‘Je nieuwe plek.’ Hij kan het niet lezen, want zijn haar hangt voor zijn gezicht. Hij steekt zijn neus tussen het haar door, tilt uiteindelijk een haarlok op en vindt zijn naam op de plattegrond. ‘Ja, jezus kut,’ zegt hij.

Wietse is een skater. Zijn outfit is zorgvuldig gestyled: grote gympen, een nog grotere spijkerbroek, handschoenen zonder vingers, maar met een zakje erop. In de stof van zijn rugzak heeft Wietse een grote snee gemaakt, daarin hangt het onmisbare skateboard. En sinds kort heeft hij iets nieuws: Dwarsheid.

Gisterochtend stampte Wietse door de gang, vanachter zijn haargordijn luidkeels aankondigend dat hij ‘die lul van wiskunde ging aanklagen’. Navraag leerde dat de lul van wiskunde hem namelijk na de les even had ‘vastgehouden’ voor een goed gesprek, zodat hij daarna te laat was geweest voor zijn volgende les. ‘Dat pik ik dus niet.’ Om half vijf ’s middags kwam ik hem nog eens tegen, nu verveeld tegen de cola-automaat leunend. Wat hij zo laat nog op school deed? Hij had corvee, omdat hij er bij Engels uitgestuurd was. ‘Maar ik ga niet vegen. Ik heb namelijk niks gedaan.’

Inmiddels heeft Wietse zijn rugzak op zijn nieuwe tafeltje gedreund en is er met zijn hoofd op gaan liggen. Als de klas al tien minuten aan het werk is, en hij nog steeds voorover op de tas ligt, loop ik naar hem toe. ‘Wietse, zou je niet aan de opdracht beginnen?’ Er komt een knor uit de rugzak. ‘Doe ik thuis wel.’

Ik kijk Esther aan, Wietses nieuwe buurvrouw. Die haalt haar schouders op. Ik denk even na. ‘Wietse, heb je een puberteitscrisis?’

‘Een wat..?’ klinkt het uit de rugzak.

‘Een puberteitscrisis. Een ik-wil-niks-dus-ik-doe-niks-crisis.’

Nu draait het hoofd van Wietse opzij, en door het haar heen kijkt hij me aan. ‘Hm,’ zegt hij, ‘ja, dat lijkt me wel.’

Esther lacht en ik zeg: ‘Goed, dan stel ik voor dat je de opdracht thuis maakt. Maar dan kun je nu wel een gedicht over je puberteitscrisis schrijven.’

Het hoofd komt omhoog. ‘Een songtekst,’ zegt Wietse.

‘Oké,’ vind ik.

Terwijl ik met de klas de opdracht bespreek, zit Wietse te luchtdrummen. Dan schuift hij zijn rugzak van tafel en gaat druk zitten schrijven. Als ik de klas een half uur later laat gaan, is hij nog bezig. ‘Wietse, ‘t is pauze. Je mag weg.’

‘Ja, één regel nog. Wacht. Alsjeblieft.’ Hij duwt me het papier in de hand. ‘Het is een beetje een screamerig lied,’ licht hij toe.

Ik knik maar. Hij wijst naar de notenbalk boven aan het blad. ‘En ik wist niet in welke sleutel ik de drumlijn moest schrijven. Maar het gaat zo.’ Hij beatboxt me een ritme voor. Ik knik weer. Ik buig me over het blad. Zes coupletten, op rijm.

En een refrein:
I’m in my puberty crisis
And it feels like a chain
I’m in my puberty crisis
Wenn will I be free again
WENN THE HACK WILL I BE FREE AGAIN?!?

Wietse staat al bij de deur. Hij zwiept zijn tas over zijn schouder, roept ‘hoi!’ en draaft de gang op.

Melle komt zeggen dat hij niet meer naast Remco wil zitten. Remco zit op zijn gebruikelijke plek, rechts vooraan. Hij doet alsof hij niet ziet dat Melle zich bij mijn bureau over hem staat te beklagen. Een beetje onderuitgezakt zit hij op zijn stoel. Zijn hoofd bungelt tussen zijn schouders, met zijn kin op zijn borst en zijn blik op het tafelblad gericht.

‘Waarom wil je niet meer naast hem zitten?’ vraag ik aan Melle. ‘Ach,’ zegt Melle, nogal zelfbewust voor zijn twaalf jaar, ‘ik weet eigenlijk helemaal niet meer waarom ik ooit zijn vriend ben geworden.’ Ik knik. Melle draait zich om en zoekt een plaats naast een mooi meisje. Remco’s hoofd bungelt nog steeds en ik vind hem zielig.

Ik hou Remco in de gaten. In de pauze loopt hij met bungelend hoofd door de kantine. Ook zijn armen, zie ik nu, bungelen behoorlijk en zijn benen zwabberen. Remco voelt zich niet op zijn gemak in z’n lichaam, constateer ik. Ik zie nu hoe het lastige lichaam van Remco zich in zijn eentje door de kluwen broodjesetende kinderen beweegt, terwijl de meeste leerlingen hun pauze toch in groepjes doorbrengen. Remco vindt geen aansluiting, bedenk ik. Na de pauze komt hij met hangende schouders en mondhoeken aangesjokt bij mijn lokaal.

‘Gaat het goed?’ vraag ik.

‘Hm,’ antwoordt Remco zonder me aan te kijken.

Remco wil niet over zijn probleem praten, concludeer ik.

Ik leg mijn zorgen voor aan Remco’s mentor. ‘Volgens mij is die jongen gewoon hartstikke ongelukkig,’ vat ik mijn bevindingen stellig samen. Mentor Sep kijkt me een beetje verwonderd aan. Hij weet van niks. Ik besluit zelf tot actie over te gaan.

In de onvoldoende gemaakte overhoring vind ik een voorwendsel voor een goed gesprek met Remco. Ik leg het blaadje met de onvoldoende tussen ons in op tafel.

‘Dat is al de tweede onvoldoende, Remco. Ik vroeg me af of er iets met je aan de hand is.’

Remco slaakt een beetje een bibberende zucht.

Zie je wel.

Hij kijkt op en zegt met klem: ‘Ja.’

Ik wist het wel.

‘Ik heb het zo druk,’ gaat Remco zonder aarzelen verder. ‘Met alles wat ik moet doen. De judoselectie, drie keer per week. En gitaarles. En de schaakclub. Dan ben ik ‘s avonds best wel moe en dan lukt huiswerk niet meer.’ Opgeruimd kijkt hij me aan.

‘O. Moe. Dat kan ik me voorstellen,’ stamel ik.

‘Ik moet beter leren plannen,’ zegt Remco.

‘Ja,’ zeg ik, ‘daar moet je thuis maar eens over praten, ja.’

‘Zal ik doen,’ belooft Remco en hij beschouwt het gesprek duidelijk als beëindigd.

Ik kan het niet laten: ‘Maar, eh…  je voelt je niet, eh … ongelukkig?’ probeer ik.

Remco lacht. ‘Nee hoor. Helemaal niet. Heb ik het veel te druk voor.’