Vanmorgen was er weer eentje: een groot autistisch moment. En gisteravond ook, en vannacht.
Als de dingen anders lopen dan verwacht of als er in haar leven dingen gebeuren die ze niet begrijpt of kan plaatsen, ontspoort Yaël. In haar hoofd ontstaat onrust, angst en verwarring en die gevoelens kan ze niet stoppen. Daardoor ontstaat nog meer onrust. En na een tijdje barst haar hoofd bijna uit elkaar van de onrust en de overprikkeling.

Vanmorgen dus. De busbegeleidster belde even na achten dat het busje naar haar dagbesteding te laat was. De bus startte namelijk niet, dus er moest vervanging geregeld worden. We legden zo goed mogelijk aan Yaël uit dat de bus echt zou komen, maar later dan anders. Haar gezicht ging op ongerust.

Tijdens het douchen, aankleden en haren kammen ontstond er in haar hoofd dus die bal van onrust die ze niet kon stoppen. Bus. Later. Anders. Verwarring! Ik trok vast haar jas aan zodat ze snel de bus in kon als die er was. Dat laatste was misschien niet zo’n goed idee, schrijf ik met de kennis van nu. Zodra ze haar jas aanhad, kwam de onrustbal tot ontploffing. Ze huilde, gilde en stampvoette door het huis, waarbij ze steeds even stilstond voor haar fotobord met haar dagschema, waar gewoon de foto van de bus hing. Ik nam haar op schoot en legde het nog maar eens uit. Ze probeerde me te knijpen.

Gelukkig, daar was de bus al! Snel trok ik Yaël mee naar buiten. ‘Kijk, daar is de BUS,’ riep ik uitzinnig. Een buurvrouw die net aan kwam fietsen keek verontrust achterom. ‘Kijk, Yaël, het is een extra GROTE bus! Wat een gróóóóte bus!’
Yaël kraaide opgelucht. De onrustbal was geneutraliseerd. Alles was weer normaal. Want waar moet je als mens nog op vertrouwen als de bus niet eens komt?

Sowieso is de onrust groot, de laatste weken. Ze is ettelijke nachten per week uren aan het gillen. Als ze eenmaal aan het gillen is, kan ze niet stoppen. Tot ze, na een uur of drie, uitgeput is en weer in slaap valt. Af en toe gaan we naar haar toe om haar gerust te stellen, al helpt dat eigenlijk niet. Ik doe oordoppen in, om zelf nog genoeg rust te krijgen. In Yaëls wakkere uren doe ik dan hazenslaapjes met rare dromen. Ik voel me hevig tekortschieten omdat ik Yaëls onrust niet kan oplossen en omdat ik zelf wel probeer te slapen. En ik voel me schuldig omdat het gegil soms ook op mijn zenuwen werkt. Tegelijkertijd weet ik dat ik moet slapen om het leven overdag vol te houden.

Vrijdag was de maat vol. ‘Ik bel maandag de kinderneurologe,’ zei ik tegen Hanno.
‘Wat kan die doen dan?’ zei Hanno.
‘Nou eh, misschien pillen voorschrijven om die onrust weg te nemen. Ik vind het zo zielig zoals het nu gaat.’

Intussen proberen we te raden waar de onrust vandaan komt, zodat we erover kunnen vertellen, het kunnen uitleggen. Gisteren onder het eten was weer een slecht moment. Ik probeerde Yaël te voeren en ze werd al bozer en bozer. Ze wilde wel eten, maar ook weer niet, ze wilde me knijpen, ze gooide de voorleesboekjes op de grond. ‘Wat moet ik nou doen,’ vroeg ik in wanhoop aan Hanno. ‘Rustig blijven voeren,’ zei hij stoïcijns.’

Ineens zei Hanno: ‘Het zijn de tandjes. Ze raakt ervan in de war dat het anders voelt in haar mond.’ Inmiddels zijn er namelijk twee melktandjes uit.
We gingen samen bij Yaël aan tafel zitten en legden opnieuw uit dat ze nu grote tanden kreeg. En vooral dat het nu anders aanvoelde in haar mond. Dat dat verwarrend was en dat we dat begrepen. Maar dat het allemaal, echt waar, helemaal goed zou komen. De spanning leek van haar af te glijden, we hadden beet! Overmoedig geworden pakte ik een oud fotoalbum. ‘Kijk, mama had vroeger ook haar tandjes eruit.’

Dat had ik beter niet kunnen doen. Mama als kind, dat was weer te veel van het goede. Mama moet altijd hetzelfde zijn. Wat is het leven af en toe zwaar voor een autist. En niet te vergeten met een autist.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (38) is de moeder van Yaël (6). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Uiteindelijk gaat het in het leven maar om één ding.
Dus vroeg ik Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, op zaterdagochtend: ‘Ben jij gelukkig?’

Hij had zich als een koning verkleed. Soort kerstmuts op, badjas aan, van een dekentje een sjaal gemaakt, klompen over zijn sloffen. Hij deed me denken aan een van de drie koningen die vroeger bij ons thuis naast de kerststal stonden.
‘Ja,’ antwoordde hij zonder een moment te aarzelen.
‘Heb jij alles wat je wilt in het leven,’ vroeg ik.
Hij lachte zijn meest oprechte en brede en ontroerendste lach en zei: ‘Ja.’
‘En wat vind je het beste in het leven?’ vroeg ik verder.
‘Jou en Céline,’ zei hij.
‘Slijmbal,’ zei ik.
‘Echt waar,’ zei hij.

Ik zie het de laatste tijd aan hem. Zijn levenslust was er altijd al. Maar daar zat altijd iets onrustigs in. Hij leek op een kleine tikkende tijdbom. Alles moest nu gebeuren. Onmiddellijk. Want voor je het wist zou het afgelopen zijn. Hij moest nu zoveel mogelijk eten, hij moest nu zoveel mogelijk hebben, hij moest nu ervaringen verzamelen. Voordat het te laat was.

Ik denk dat hij zelf nog niet eens wist waarom hij zo’n haast had, waarom hij drie of vier dingen tegelijk wilde doen. Maar hij weigerde terug te kijken en hij weigerde vooruit te kijken. Er was slechts het nu. Terugkijken was pijnlijk, vooruitkijken was nutteloos.

Dezer dagen kruipt hij uit eigener beweging achter de piano, zit hij soms gewoon rustig op de bank in Donald Duck te bladeren, heeft hij het boekje met de verzamelde teksten van De Jeugd Van Tegenwoordig in de hand en leest hij die en probeert ze uit het hoofd te leren. Afgelopen week zat hij een hele tijd op zijn kamer de fotoboekjes die mijn vrouw voor hem heeft gemaakt van speciale gebeurtenissen van zijn leven door te nemen. Als ze hem vraagt wat hij denkt als hij dat doet, krijgen we nog geen samenhangend antwoord. Maar hij is met zijn leven bezig. En dat lijkt me een goede ontwikkeling.

Op school maakte hij er afgelopen week een puinzooi van. Toen mijn vrouw hem vrijdag ophaalde huilde zijn goede vriend Diego. En hij wees naar Koekie; dat was de schuldige, die had hem iets aangedaan. Zoals gewoonlijk kreeg mijn vrouw van Koekie niet te horen wat er was gebeurd. In plaats daarvan ging Koekie op school nog even naar de wc om over te geven. Braaksel in plaats van woorden.

Maar het goede was dat hij geen hysterische aanval kreeg. Zo ging het namelijk altijd. Dan leek hij ervan overtuigd te zijn dat een foute actie van hem funeste gevolgen had. Dat kon slechts lijden tot die ene uiterste consequentie: dat hij weg moest. Dus kwam hij nimmer verder dan totale ontkenning. ‘Ik heb niks gedaan, het was niet mijn schuld, hij begon.’ Met als slagroom op de cake een hysterische huilbui.

Nu bleef hij rustig. In de loop van de avond kwamen er zelfs wat zinnen uit zijn mond over het gebeurde. En daarin speelde hij zelf ook een rol. Het leidde niet tot paniek, hij was niet bang dat hij geslachtofferd zou worden.

Ik werd er blij van. Ik vond het bijna een beslissende stap; dit was zijn thuis, wij waren zijn opvoeders voor heel lang, hij mocht fouten maken, wij zouden hem niet wegdoen.

Ik heb hem een keer verteld dat ik op een van mijn bankrekeningen het geld zet dat we van Pleegzorg krijgen en dat ik verdien met artikeltjes en blogs over hem. Dat is bedoeld voor later, zei ik hem, zodat je bijvoorbeeld kunt gaan honkballen en studeren in Amerika, of dat je naar het conservatorium kunt.
Dat was tamelijk abstract voor hem en hoorde bij een toekomstig leven dat niet per se het zijne was.
Maar laatst vroeg hij opeens hoeveel geld er op die rekening stond. ‘Achtduizend euro?’
‘Iets meer,’ zei ik.
‘Zou ik daar ook rijlessen van mogen nemen?’ vroeg hij.
‘Als je het goed doet op de middelbare school, dan mag dat,’ zei ik.
‘Cool,’ zei hij.
Het was opnieuw een teken dat hij zich niet langer opgejaagd voelde. Dat hij nu zelfs al acht jaar vooruit durfde te kijken.

Ja, ik geloof dat hij echt gelukkig is.

Frans Lomans
Frans Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘O, ik ruik het al. Ze heeft gepoept.’
Yaël ligt al een halfuur in bed voor haar middagslaapje. Ze slaapt nog niet en ik heb net besloten even te gaan kijken waarom ze niet slaapt. Al in de gang weet ik wat er aan de hand is. In haar slaapkamer doe ik het licht aan. Yaël zit op handen en knieën te wiegen. De achterkant van haar slaapzak is geel-bruin. Op de dekens zitten bruine vlekken, op het kussen, de lakens, overal. De stank is om plakjes van te snijden. Yaël heeft diarree. Dit vraagt om een planmatige aanpak.

‘Mmmm, ik denk dat je moet komen helpen,’ roep ik Hanno.
‘Moet ik even een potage brengen?’ roept hij terug. Een potage is een bakje warm water om haar billen te wassen. Dat water doen we altijd in een soepkom waarop ‘potage du jour’ staat. Vandaar.

‘Nee, je moet echt even komen.’
Hanno komt eraan. Ik hoor hem zuchten. Hij zat net lekker de krant te lezen. ‘Wat is hier gebeurd!’ roept hij uit.
‘Diarree,’ zeg ik kortaf. ‘Oké, even denken. Jij neemt haar met slaapzak en al mee naar de badkamer en zet haar onder de douche. Gooi de vieze kleren maar in de wasbak. Ik kom eraan met een zakje voor haar luier en schone kleren. Ik regel het hier.’

Yaël maakt blije geluidjes. Ze vindt het altijd leuk als we met zijn tweeën met haar in de weer zijn. Even later hoor ik de douche stromen. En ik hoor nog meer uitbundige geluiden van Yaël. Ze is gek op douchen en volgens mij is ze ook opgelucht dat ze uit die vieze derrie gehaald wordt.

Ik haal het bed af en gooi het beddengoed meteen in de wasmachine. O, het onderlaken is ook aangetast. En de knuffels en doekjes in haar bed. In de gang maak ik hoopjes was. Uit de badkamer haal ik de rest van de was.

Waar ben ik in beland, denk ik zuchtend. In wat voor leven ben ik beland? Van een bohémiennerige vrijbuiter ben ik veranderd in een praktisch beest. Terwijl ik helemaal niet hou van praktisch gedoe. Zo heb ik nooit iets begrepen van mensen die een groot gezin willen. Of mensen die van kamperen houden. Of, nog erger, mensen die gaan kamperen met hun grote gezin. Je hebt mensen die een natuurlijke liefde hebben voor het praktische. Die van klussen houden, of van schoonmaken. Ik ben nu eenmaal op mijn best met een glas wijn en een boek op de bank. En nu heb ik dus een kind dat mij dwingt in een praktische mal. Want met een gehandicapt kind is er altijd iets te regelen, altijd iets te doen en vooral heel veel te verzorgen.

Als ik de kamer binnenkom, zit Yaël lekker te spelen op het kleed in haar pyjama. En Hanno zit alweer op de bank met zijn krant. De wasmachine draait, de droger loeit. Ik kijk naar Hanno en Yaël. ‘Zwaar zijn dit soort momenten hè?’ zeg ik tegen Hanno.
‘Ja, zwaar,’ zegt hij vanachter zijn krant. En ineens kom ik tot een heel suf inzicht: voor hem is het precies hetzelfde. Voor hem is het net zo zwaar. Het jammere van zelfbeklag is namelijk dat het weinig ruimte laat voor anderen. Zelfbeklag is per definitie egocentrisch. Ik heb het zwaar, zwaarder dan anderen, wat zeg ik, het allerzwaarst van iedereen!

Ik ga naast Hanno zitten en zwaai mijn benen op zijn schoot. En ik weet weer dat we het heus wel redden met z’n tweeën.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (38) is de moeder van Yaël (6). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Alle meisjes van mijn school zijn verliefd op mij,’ zei Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. Hij zuchtte erbij alsof dat niet alleen volstrekt logisch was, maar ook of het hier een zware last betrof.
‘Ik kan het beste voorlezen van alle kinderen in de klas,’ zei hij, op een manier die geen enkele ruimte voor twijfel liet.
‘Ik wil eigenlijk wel een klas overslaan,’ was een andere zin, die laatst uit zijn mond rolde.

Ja, soms kent zijn arrogantie geen grenzen. Dan loopt hij over van zelfvertrouwen, dan is hij ervan overtuigd dat de wereld voor hem open ligt. ‘Ik word tandarts,’ meldt hij ons dan. ‘Ik word honkballer, ik word brandweerman, ik word architect, ik word motorcrosser.’ In zijn hoofd kan alles. Zijn enige probleem, zo lijkt hij te willen zeggen, is dat hij tussen al die opties -vrouwen, beroepen – moet kiezen.

Dat hij op school achterloopt, deert hem geenszins. Als hij wil, loopt hij een jaar achterstand in een maand in. Fluitje van een cent voor hem.
Dat is de ene Koekie.
Maar er is ook een andere Koekie.

‘Ik hoop het,’ antwoordt hij een dag later onzeker op mijn vraag of hij zeker weet dat hij van groep 4/5 naar groep 6/7 gaat.
‘Frans, dit is moeilijk,’ zegt hij als hij een zooitje heeft gemaakt van de sommen op rekentuin.nl. Terwijl het toch dezelfde soort sommen zijn die hij gisteren in een vloek en een zucht foutloos afhandelde.
‘Frans, mag ik bij jou in bed slapen? Ik ben bang,’ zegt hij met een kleine stem. En dan ligt hij, als ik het niet goed vind dat hij bij me slaapt, om half elf nog steeds met de ogen wijd open en de knuffels krampachtig omklemd, in zijn bed. Er zwemt paniek in zijn ogen.

Koekie kan heel groot zijn en piepklein, heel dapper en heel bang, erg zelfbewust en totaal onzeker. De ene stemming kan in een handomdraai omslaan naar de andere.
‘Hij is echt intelligent,’ zei onze vriend Ronald toen we daar vrijdag aten.
‘Ik weet het niet zo zeker,’ antwoordde ik.
‘Jawel,’ zei Ronald, ‘je merkt het aan alles. Geen twijfel mogelijk.’
Ja, eigenlijk weet ik het ook wel. Maar die kennis maakt het zo extreem moeilijk om te accepteren dat hij op school twee jaar achterloopt, dat hij in potentie de beste 10-jarige pianist van Nederland is, maar weigert dat laatste beslissende stapje te zetten.

Iedereen denkt dat Koekie tot alles in staat is. Als hij het maar echt wil. Maar verdorie, waarom wil hij niet echt?
Ik zoek naar de theorie die alles verklaart.
Moet ik weer aan komen zetten met zijn klotige verleden? Moet ik weer tegen mezelf zeggen dat zolang er geen definitieve beslissing valt over zijn toekomst en zijn lot in handen ligt van anderen (jeugdzorg, rechter, et cetera) hij nooit tot het uiterste zal gaan omdat hij weet dat alles hem toch weer afgepakt kan worden?

Nee, heeft geen zin. Ook al kloppen de theorieën, dan nog schiet niemand daar iets mee op. Hij niet, wij niet. Het is wat het is.
En tja, het is natuurlijk ook mogelijk dat alle kinderen zo zijn: afwisselend groot en klein. Dat weet ik dan weer niet, vanwege een totaal gebrek aan opvoedervaring.

Dezer dagen loopt Koekie meestal met een keppeltje op door het huis. Heeft hij van Nick, een klasgenootje, gekregen in ruil voor een oud biljet van 20 shekels. Dus zegt hij nu: ‘Ik ben joods.’
‘Wil jij een frikadel?’ vraag ik hem als ik afreis naar meneer Adriani’s snackbar.
‘Ja, lekker!’ zegt hij enthousiast.
‘Is wel varkensvlees,’ zeg ik. ‘Dat eten joden niet.’
‘Doe dan maar een kaassoufflé,’ zegt hij, iets minder enthousiast.

Ze mogen dan soms wat verwarrend zijn, die twee Koekies, ze zijn vaak ook erg amusant.

Frans Lomans
Frans Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Je kind heeft moeite met rekenen en natuurlijk ga je hem helpen. Goed? Nee, nee, nee! Blijf van het rekenboek af, werp het schrift ver weg! Want ouders die hun kind bijstaan bij het rekenonderwijs richten meer kwaad dan goed aan, blijkt uit recent onderzoek. Ze zijn niet bekend met de nieuwe rekenmethoden en laten hun kind in verwarring achter als ze de rekenkennis van dertig jaar geleden willen overbrengen.

Vraag voor de grap eens aan je kind om twee getallen door elkaar te delen; onze bekende staartdeling is in rook opgelost. Taal is een heel ander verhaal, daar kun je als ouder niet genoeg aandacht aan schenken. Kinderen die bij lezen en schrijven steun van thuis krijgen, doen het op school veel beter, was de conclusie van weer een ander onderzoek. Dus ook al ben je vaak veel te moe, dat half uurtje voorlezen elke avond blijft vaste prik (zie hiervoor onze tips in het februarinummer van J/M).

En verbeter je automatisch de spreekfouten van je kind? De boek in het boek, groter als in groter dan? Ga daar zeker mee door (mijn kinderen werden er gek van, maar maken nu inderdaad minder fouten).

Kinderen, ouders en de wisselwerking tussen die twee zijn de laatste tijd voortdurend onderwerp van onderzoek. De aanbevelingen vliegen om je oren. Zo blijken kinderen ook slimmer te worden door veel te sporten. De hersens krijgen meer zuurstof en de discipline van een teamsport bevordert de schoolprestaties.

Als je alle raadgevingen zou opvolgen, wordt opvoeden een wetenschappelijk verantwoorde
dagtaak. Is het niet beter om alle raadgevingen te vervangen door één stelregel: kijk en luister goed naar je kind? Dan kies je samen een sport die bij hem of haar past, met het effect dat ze langer blijven sporten. En kijk je ook nog naar de vriendschappen van je kind, dan weet je of hij lekker in zijn vel zit. En wedden? Over een paar maanden komt er een onderzoek dat kinderen met goede
vriendschappen het beter doen op school.

PS. Nog geen vakantiebestemming voor de komende zomer gekozen? Kijk dan zeker even op onze nieuwe site www.gezinopvakantie.nl. Daar staan nu tientallen vakanties die voor gezinnen heel geschikt zijn. Van campings in Frankrijk tot een rondreis in de Verenigde Staten.

Evert de Vos
http://twitter.com/evertdev
Evert de Vos is hoofdredacteur van J/M voor Ouders. Hij woont samen met Christa en zijn kinderen Tijmen (13) en Mhina (11). Wekelijks blogt hij over het moderne vaderschap.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Soms struikel ik over de gedachte of mijn stiefkinderen nou wel of niet mijn kinderen zijn. Het zijn óók mijn kinderen is meestal de conclusie en dat is ook zo, omdat ik van ze hou en voor ze zorg. Maar het is duidelijk dat ik daar als stiefmoeder mee worstel, heb geworsteld, zal worstelen. Ik doe dat niet alleen, mijn omgeving doet het ook en zodra iemand er een uitspraak over doet, word ik boos. Omdat mijn stiefmoederschap niet zomaar simpel in een uitspraak te vatten is.

Het is net alsof ik weer een puber ben en ruzie met mijn vader heb. Als een vriendin dan in een stroeve poging mij tegemoet te komen zei dat mijn vader een rotzak was, werd ik woest. Als iemand mijn vader een rotzak moest vinden dan was ik dat zelf – verder mocht niemand er iets over zeggen. Mijn vader, mijn conflict, afblijven. En zo is het met mijn stiefkinderen ook.

Het is een wankel evenwicht en ik balanceer graag zelf. Ik laat me daarbij niet leiden door mijn omgeving, wel afleiden. Want dan zegt iemand op een feestje: ‘Het zijn toch niet jouw kinderen? Hoezo is je man er dan niet ’s avonds om voor ze te koken, wat doen die kinderen bij jou als hij aan het werk is?’ En dan ben ik echt gekwetst. Wij vormen een gezin zeg ik dan, ook als mijn man moet werken. Natuurlijk kook ik voor die kinderen en we hebben het heus gezellig samen, al vindt iedereen het jammer dat papa er niet is. Maar als mijn man een heel weekend met vrienden op pad is, ruilen we toch meestal een weekend om. Zo lang zonder papa is een beetje maf en voor mij wat zwaar.

Op andere momenten snappen mensen niet goed waarom ik af en toe tijd voor mezelf opeis en een pauze wil van het gezin. ‘Het zijn toch ook jouw kinderen, dan kan je toch niet zomaar je snor drukken?’ Nee, niet zomaar, nee, ik voel me dan schuldig en het hele gezin schittert door afwezigheid. De helft van de tijd vraag ik me dan af wat ze aan het doen zijn en of ze lol hebben.

Ik weet eigenlijk niet wat mijn moeder antwoordt als iemand haar vraagt hoeveel kleinkinderen ze heeft. Ik weet wel dat ze niet standaard op alle verjaardagen verschijnt. En mijn stiefkinderen ook niet op die van haar. Het is maar net hoe de verjaardagen in de agenda vallen…

We gaan meestal met zijn vijven op vakantie, maar een enkele keer ook een week met z’n drieën en dan zie ik de wenkbrauwen alweer omhoog gaan. Ik help de kinderen met hun huiswerk en hun bijles, maar spreek nooit een leerkracht, omdat ik niet meega naar de gesprekjes. En dat hoeft ook niet, ze hebben twee ouders die samen naar die gesprekken gaan.

Aan, uit. Wel, niet. Soms zet ik het zelf aan en uit. En op andere momenten bepalen anderen dat voor mij. Ik heb daar geen commentaar van anderen bij nodig. Vragen zijn altijd welkom, dan kan ik uitleggen hoe ontzettend grijs het allemaal is.

Danielle
Danielle heeft drie kinderen: een stiefzoon en -dochter, van 12 en 10, en een dochtertje van 4. Ze werkt als eind- en beeldredacteur en geeft schrijftraining. In haar vrije uren runt ze met haar man en buren een café-restaurant. Ze blogt over alles wat met het stiefouderschap te maken heeft.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Word ik later echt net zo groot als jij,’ vroeg Kleine Beer.
‘Ja, net zo groot,’ zei zijn moeder. ‘Maar van mij mag je nog wel eventjes klein blijven.’
‘Waarom dan?’ vroeg Kleine Beer.
‘Omdat je niet meer op mijn rug kunt zitten als je groot bent,’ zei Moeder Beer.

Ik wijs de tekeningen aan, terwijl ik Yaël haar eten voer. ‘Kijk, Kleine Beer zit op de rug van Moeder Beer.’ We naderen de ontknoping.

‘Als ik groot ben, mag je me nog steeds knuffelen hoor,’ zei Kleine Beer slaperig. ‘Maar mama, ik wil nog niet groot zijn.’
‘Dat is fijn,’ zei Moeder Beer, ‘want ik vind je nu precies goed.’
Kleine Beer ging lekker tegen de warme vacht van zijn moeder liggen en ze vielen samen in slaap in hun knusse hol.

Yaël zucht. Ze vindt het einde van ‘Grote Beer, Kleine Beer’ net zo mooi als ik.
‘Jij bent ook precies goed,’ zeg ik. ‘Mama vindt je precies goed zoals je bent.’
Ik meen het. Yaël is precies goed. Al mag ze van mij nog wel eventjes klein blijven. Zodat ik haar kan tillen en ze op mijn schoot kan zitten op onze knusse berenbank.

Maar ze blijft niet klein. Ze groeit als kool. Ze komt nu tot mijn boezem. Ik koop al maat 140 voor haar, wat best groot is voor een 6-jarige. Haar optillen is een vorm van bodybuilding. Met haar op mijn heup door de kamer lopen een soort bootcamp. En nu is ook al haar eerste melktand eruit.

Donderdag mailde Hanno, mijn man, me op mijn werk. Hij wilde Yaëls tandjes poetsen, maar ze keek een beetje angstig. Toen hoorde hij een knarsend geluid: ze was op haar melktandje aan het kauwen en haar mond zat vol bloed. Hanno legde zo goed mogelijk aan haar uit wat er aan de hand was. Dat haar kindertandjes eruit gingen en dat ze grotemensentanden kreeg.

Ik was opgewonden en aangedaan tegelijk. Trots op mijn grote meid, trots dat ze gewoon wisselde, net als normale kinderen. Maar aangedaan omdat het zo snel gaat en omdat het me verwart dat ze groot en klein tegelijk is. Klein in haar verstand, in haar begrip van de wereld, maar groot met een tandje eruit.

‘Het gaat zo snel,’ zucht ik tegen mijn moeder aan de telefoon. ‘Nog een paar jaar en dan krijgt ze al borsten. Dat lijkt me pas echt raar. Of als ze ongesteld wordt. Dat ze een puber wordt, met alle gevoelens die daarbij horen.’ Mijn moeder, altijd nogal rap met emoties, begint te huilen. Ze zegt dat ze het wreed vindt dat Yaël niet gewoon klein blijft. Zo klein als haar verstandelijke niveau. ‘Nou ja, dat zien we dan wel weer,’ stel ik haar gerust. Want als ik iets geleerd heb de afgelopen jaren is dat er niets te bedenken valt, van tevoren. En dat is al heel wat, voor iemand die zich graag zorgvuldig voorbereidt.

‘Dat worden slaande deuren als ze in de puberteit komt,’ zegt Hanno na het telefoongesprek. ‘Ze heeft jouw temperament, dat hebben we al kunnen vaststellen.’ Ik moet denken aan de kinderen van mijn collega-ouders. De puisterige zoon in zijn rolstoel, compleet met slab. De 16-jarige die fan is van K3, maar ook uitbundig tegen zijn moeder zegt dat hij ‘een lentegevoel heeft in zijn piemel’. De discussies op mijn forum over pubergerelateerde kwesties als masturbatie en de prikpil. ‘Dat zien we dan wel weer,’ zeg ik nog een keer, half tegen mezelf. Yaël komt op mijn schoot zitten. Ik hoop dat ik haar nog mag knuffelen als ze groot is. Maar van mij mag ze nog wel eventjes klein blijven.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (38) is de moeder van Yaël (6). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Ik heb een hekel aan het getal zes,’ zegt Koekie, onze 10-jarige pleegzoon, dinsdag tijdens het eten. Hij is die middag voor het eerst, na een kerst- en ziektestop van drie weken, weer op bezoek geweest bij zijn psychologe.

‘O,’ zeggen mijn vrouw en ik in koor.
‘Ja,’ zegt hij, ‘dat vind ik een naar getal.’
‘Want…?’ willen wij weten.
‘Omdat ik 6 was toen ik thuis ben weggehaald,’ zegt hij.

Steeds vaker slaagt Koekie erin ons een inkijkje te geven in zijn leven voordat hij bij ons kwam wonen in juni 2009. Het zijn nog geen coherente verhalen of analyses, maar het is een moedige eerste poging om gebeurtenissen uit het verleden te koppelen aan zijn huidige gevoelens. Hij wordt daar ook blij van; hij ervaart het volgens mij als wijsheid, hij beseft waar werkende hersens toe in staat zijn. Hij maakt nu ook mee dat het praten over pijnlijke zaken niet per se opnieuw pijn doet.

Die doorbraak komt bijna geheel op rekening van zijn wekelijkse therapie, het uur met psychologe Caroline op wie hij gek is. Hij vindt therapie inmiddels een even grote traktatie als schaatsen, honkballen, pianoles en naar de film.
‘Hoe was dat, die dag dat je thuis wegging,’ willen wij weten.
‘Ik huilde,’ zegt hij. ‘En mama huilde.’

‘Denk je wel eens dat het jouw schuld was dat je thuis wegmoest?’ vraagt mijn vrouw. De vraag komt niet helemaal uit de lucht vallen. Want steeds vaker maakt hij daar toespelingen op. Moeder heeft wel ruimte voor een nieuw kind, ze beviel vorige maand, maar had geen ruimte voor hem. Probeer daar maar eens chocola van te maken.
Hij propt een hap eten in zijn mond en geeft geen antwoord. Wat wij opvatten als een voorzichtig ja.

‘Ik wil,’ zegt mijn vrouw, ‘dat je één ding weet. Het was NIET jouw schuld. Het is NOOIT de schuld van een kind. Jij hebt niets verkeerds gedaan. Je moet ECHT NOOIT denken dat het aan jou gelegen heeft.’
‘Ik was ook een lieve jongen,’ zegt Koekie.
‘En dat ben je nog steeds,’ zegt mijn vrouw.

Hij is op geen enkele manier verdrietig tijdens dit gesprek. Wat ik echt een doorbraak vind. Ik was niet de grootste liefhebber van therapie voor hem, dat heeft mijn vrouw erdoorheen gedrukt. Nu ik zie wat voor positieve gevolgen het heeft voor Koekie, ben ik haar dankbaar. Wij merken in zijn praten en in zijn gedrag wat het met hem doet. Zijn psychologe leert hem naar zichzelf te kijken. Dat is geen hobby van hem, maar in zekere zin wel bittere noodzaak.

Die bijeenkomsten op dinsdagmiddag blijven afgesloten gebied voor ons. Hij laat er nooit iets directs over los. Hij vertelt dat het leuk is, dat hij iets gebouwd heeft, dat er een dartboard hangt. Dat is het eigenlijk.

Maar ook daar brengt hij tijdens het eten verandering in.
Hij zegt opeens wat de psychologe ervan vond dat zijn moeder bevallen is. Het is overigens gewoon zijn mening die hij nu uit haar mond laat komen. Maar toch.
Belangrijker is dat hij zegt dat ze het over zijn slapeloosheid gehad hebben, over de nachtmerrie die maar blijft terugkeren. Daarin zit hij, zoals ik hier al eerder schreef, tegenover mijn vrouw en zijn moeder en wordt hij gedwongen te kiezen. Hij durft zijn moeder niet teleur te stellen en voordat hij kan zeggen wat hij wil, schrikt hij wakker. Hij probeert daarna krampachtig niet opnieuw in slaap te vallen.

Nou, daar had hij het dus met de psychologe over gehad. ‘En nu gaat ze een cd’tje maken waardoor ik wel goed in slaap val,’ zegt hij.
‘Cool,’ zeg ik.
Het grappige is dat de nachtmerrie na die dinsdag, voor zover ik weet, niet meer teruggekeerd is. Erover praten is de helft, of meer, van de oplossing. Volgens mij begint hij dat zelf ook langzaam te begrijpen en ernaar te handelen.

Frans Lomans
Frans Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Nog dit voorjaar noemde de kinderpsycholoog Yaël in een rapport ‘gezeglijk’: Yaël blonk niet uit in dwarsliggen en stout zijn. Maar in het afgelopen halfjaar is daar in sneltreinvaart verandering in gekomen. Yaël heeft een krachtig besef ontwikkeld: ze hoeft het niet eens te zijn met wat er gebeurt. Zij wil ook iets in de melk te brokkelen hebben. Zij wil ook gehoord worden. En gelijk heeft ze.

Nu is het probleem dat ze wel iets te vertellen heeft, maar dat niet met woorden kan. Meestal begrijp ik haar woordeloos, maar soms moet ik raden naar de reden van, bijvoorbeeld, haar plotselinge boosheid. Nu is ze het grootste deel van de tijd blij en tevreden, maar ze heeft, net als elk mens, haar slechte momenten.

Toevallig kwam ik op Yaëls paardrijles Karen, haar fysiotherapeute, tegen, die helemaal into Floortime is, een Amerikaanse methode voor ‘special needs children’. Ik vertelde over de nieuwe ontwikkelingen en zij stelde voor eens langs te komen om te kijken wat we verder nog konden doen voor Yaël.
Ze kwam, zoals altijd, met wat nuttige tips. Zoals: benoem wat je ziet. Als Yaël bijvoorbeeld boos is, kan ik zeggen: ‘Ik zie dat je boos bent en ik wil naar je luisteren. Wat wil je me vertellen?’ Ongelofelijk simpel en voor de hand liggend, maar ik was er zelf niet opgekomen.

‘Ik zie dat je boos bent.’ Voor ouders van normale kinderen klinkt het misschien heel erg soft en seventies. Ik kan me ook voorstellen dat het einde zoek is als je aan alle grote en kleine frustraties van je kinderen volop de aandacht en ruimte geeft. Maar vergeet niet dat Yaël niet kan praten. Geen woord. En dat ze daarom genoeg reden heeft om gefrustreerd te zijn. Het verbaast me eerlijk gezegd dat ze zo zelden gefrustreerd is.

En ja, soms is het een spelletje. Dan doet ze boos om ‘boos doen’ te oefenen en om te kijken of mama erin trapt. Als ik er dan serieus op inga, begint ze te schateren. Maar soms is er echt iets aan de hand en moeten we haar wél serieus nemen. ‘Ik zie dat je boos bent.’

Het volgende onderdeel van de aanpak waren de foto’s. Karen stelde voor van alle handelingen, gebeurtenissen en personen in Yaëls leven foto’s te maken. Die konden we dan op een magneetbord hangen en zo konden we precies laten zien hoe Yaëls dag eruitzag. Wat er allemaal zou gebeuren en wie er al dan niet waren die dag. De foto’s zouden Yaël ook de mogelijkheid geven zelf aan te wijzen wat ze wilde. Wil je alleen zijn? Pak dan de foto waarop je alleen op het grote bed van papa en mama ligt, waar je je altijd terugtrekt. Wil je fruit? Wil je tekenen? Wil je gaan slapen? Bij mama op schoot? Karen en ik legden samen een longlist aan van alles wat op de foto moest.

Hanno, mijn man, en ik besloten het grondig aan te pakken. Dus kochten we een lamineerapparaat en vulden we de lijst hier en daar nog aan. Ik besloot dat er vooral mensen op de foto’s te zien moesten zijn, omdat het anders te abstract zou zijn voor Yaël. Volgens de kinderpsychiater op het epilepsiecongres waar we laatst waren, zijn mannelijke autisten namelijk vooral gericht op dingen en vrouwelijke autisten vooral op mensen. Vrouwen blijven vrouwen, ook als ze autistisch zijn. Dus tandenpoetsen werd een foto van Yaël met de tandenborstel, en luier verschonen een foto van Yaël die een nieuwe luier aankrijgt.

Yaël poseerde gewillig en wilde daarna meteen op het schermpje zien hoe ze eruitzag. De ijdeltuit. Het was een mooi kerstvakantieproject.
In eerste instantie vond ze het wat overweldigend, die foto’s. Ze keek soms even snel, en trok zich dan extra diep terug in zichzelf. Het fotoproject was, zoals alle nieuwe dingen in haar leven, te groot om in een keer te bevatten. Maar ze begint er langzaam aan te wennen. Soms pakt ze de ‘spelen’-foto van het bord en legt ze die naast zich neer als ze gaat spelen. En als ze weet dat papa zo thuiskomt, wijst ze alvast op zijn foto. Zo knap! De foto van Theo, de kat, gooit ze altijd meteen op de grond. Ze is nog steeds een beetje jaloers op hem.

De laatste dagen staat ze regelmatig haar dagoverzicht te bestuderen. Met alle mooie foto’s van zichzelf. Ons fotomodel.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (38) is de moeder van Yaël (6). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

De laatste dinsdag van de vakantie had ik de zorg over Koekie, onze 10-jarige pleegzoon. Ik deed die dag wat hij het leukst vindt: met mij mee naar mijn werk. Naar dat megagebouw van Sanoma in Hoofddorp waar een stuk of 65 tijdschriften worden gemaakt en dat hij beschouwt als een mysterieus kasteel waar hij naar hartelust kan ronddolen.
Onderweg daar naartoe strandden we op Schiphol waar hij hardop alle teksten op borden las. Eenmaal weer in de trein las hij voor mij de teksten die op een brandblusser stonden. Ik was onder de indruk, want tot voor kort blonk hij vooral uit in het etaleren van een gigantische weerzin tegen het lezen van wat dan ook.

De dagen op mijn werk verliepen voorheen als volgt: wij komen samen aan, drie minuten later ben ik hem kwijt, hij duikt ergens rond het lunchuur weer op, we gaan samen eten in de kantine, daarna is hij weer verdwenen en dan ga ik hem rond vier uur zoeken en kunnen we nadat ik eerst hem en daarna zijn kwijtgeraakte bril, zijn schoenen en zijn trui gevonden heb, tegen vijven naar huis. Hij is als een balletje in een flipperkast. Mij houdt hij niet van het werk, een hele groep collega’s van allerlei andere bladen wel.

Maar deze dinsdag was het anders. Hij had besloten dat hij de Panorama- en Nieuwe Revu-redactie van drankjes zou voorzien en dat deed hij keurig; hij noteerde bestellingen en iedereen kreeg waar hij om gevraagd had. Hij hielp de mensen van de postkamer, zijn lunch nuttigde hij met mes en vork en af en toe meldde hij zich op mijn kamer om me een kus te geven en te zeggen dat hij bezig was zich keurig te gedragen. Collega’s van me zeiden spontaan dat hij een stuk rustiger was geworden. ‘Nou, vergeet niet,’ zei ik, ‘dat hij inmiddels ook wat ouder is.’ Maar stiekem vatte ik het natuurlijk op als een compliment; mijn vrouw en ik deden toch iets goed.

Op het einde van de dag had hij zijn schoenen en kleren nog aan. Hij had her en der wat cadeautjes ontvangen. Panorama’s eindredacteur Ger Laan zei dat Koekie zich zoveel meer kon permitteren dan een ander kind en veel meer cadeaus kreeg. ‘Hoe komt dat toch?’ Hij suggereerde dat hier sprake was van omgekeerde discriminatie.
‘Hoe lullig dat ook klinkt,’ zei ik, ‘natuurlijk heeft het ermee te maken dat hij donker is. Ik zie ook wel dat als iemand anders zijn kind meeneemt, gewoon een keurig blank kind, die nog geen fractie van de aandacht en cadeaus krijgt van Koekie. Maar wat ook meespeelt, is dat mensen weten dat hij veel ellendigs heeft meegemaakt. En wat we ook niet moeten vergeten: hij is gewoon een goede jongen.’

Om de dag af te sluiten gingen we op bezoek bij de redactie van Donald Duck. Hij werd ontvangen als een prins. Met een loodzware tas vol bladen en pockets togen we huiswaarts. Hij bedankte iedereen beleefd.
De volgende dag trof ik een Donald Duck-redactrice in het rookhok. ‘Wat een leuke jongen!’ zei ze. ‘En wat een vreugde straalt hij uit. En levenslust.’
Zij kende zijn geschiedenis niet, dus vertelde ik die in het kort. Over het geweld, de uithuisplaatsing, dat wij al minimaal zijn vijfde gezin waren. Ik zag de blik waar afschuw en verbazing om voorrang vochten. ‘En dan toch zo’n vrolijke en leuke en beleefde jongen!’ zei ze.
Ook dit compliment aan zijn adres accepteerde ik alsof het een pluim was voor mijn vrouw en mij. Ik weet ondertussen heus wel dat het goede en positieve gewoon in hem zit. Maar dat het steeds meer naar de oppervlakte komt, vind ik toch ook onze verdienste.
Ik ging die dagen als een tamelijke trotse pleegvader door het leven. Het jaar had een stuk slechter kunnen beginnen.

Frans Lomans
Frans Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.