Na een paar keer uitbundig te zijn gaan feesten met vriendinnen, ben ik – door goed de observeren – hun diepverborgen reden eindelijk te weten gekomen: ze willen graag merken dat ze aantrekkelijk gevonden worden. Met andere woorden: ze willen graag zoenen. Dat klinkt bot en ondiepzinnig. Bovendien kan ik me voorstellen dat anderen daar een stuk eerder achter waren dan ik.

Ik heb echter een tijdje met de illusie geleefd dat zo’n beeld van mensen die uitgaan cliché en onwaar is, maar het is correct. Iedereen tussen de 16 en de 25 (of nóg ouder; sommige mensen groeien langzamer op dan anderen) die ’s avonds op het Leidse- of het Rembrandtplein te vinden is, bevindt zich hier met de intentie om iemand te ‘ontmoeten’ en vervolgens op zijn of haar bek te pakken. De tijd die er tussen deze twee gebeurtenissen zit, varieert van rond de dertig seconden tot ongeveer drie kwartier. De lengte van deze periode hangt af van de hoeveelheid drank die naar binnen is gegaan en hoe gevoelig de drinker daarvoor is. Dronken meisjes zijn aantrekkelijker voor dronken jongens en jongens zijn voor dronken meisjes dan weer aantrekkelijker dan voor nuchtere meisjes.

Voor sommige meisjes is de avond echt verpest als ze niet de kans hebben gekregen om eens lekker te tongen. Een vriendin vertelde me dat ze laatst uit was met meisjes die aan het einde van de avond klaagden: ‘Dit was echt een saaie nacht; er waren alleen maar lelijke jongens en ik ben met níemand gegaan!’ Verder zei een jongen laatst tegen mij dat hij niet uit kon die avond, omdat hij een koortslip had en dus toch niet in staat was om ‘wijven te hosselen’.

Het zoenen alléén is echter niet het einddoel van zo’n avondje uit. Dit einddoel is namelijk verbonden aan de grootste wens van iedere vrijgezel: (opnieuw) een relatie beginnen. Het is niet leuk om alleen te zijn, daar is iedereen het mee eens. En na zo’n tongzoen-avontuur dienen uiteraard nummers uitgewisseld te worden. Er wordt de rest van de avond ge-sms’t en de volgende ochtend wordt er gebeld of gefacebookt om een afspraak te maken. Nuchter dit keer. Bij voorkeur op een terrasje. Daar wordt dan kalmpjes gepraat over sport, school, ex-vriendjes en -vriendinnetjes, films, tv-series, et cetera. Alsof er een paar avonden geleden geen tongworstel-spelletjes gespeeld zijn. Als na afloop van dat afspraakje blijkt dat die twee op de bewuste avond toch wel erg veel alcohol achter de kiezen hadden en het dus een vergissing was, wordt er een knuffel gegeven en stappen ze allebei op hun fiets om elkaar nooit meer te zien. Als blijkt dat het die avond zeker géén vergissing was, dan wordt er na dat terrasbezoekje opnieuw ‘gebekt’ (zoals bittere jongeren dat zo leuk noemen) om vervolgens nogmaals af te spreken. Dit gebeurt dan een paar keer achter elkaar, totdat ze klaar zijn om elkaars ouders te ontmoeten.

Zo gaat dat, althans bij de mensen van míjn leeftijd. Mensen die de middelbare school reeds hebben verlaten, pakken het soms ietwat anders aan; omdat zij niet meer met nieuwsgierige ouders onder één dak wonen nemen ze hun ‘hossels’ vaak al meteen op de bewuste avond mee naar huis. Zo beleven die twee vrijgezelle jongvolwassenen dan een spetterende nacht met elkaar.

Ik weiger echter ooit zo te werk te gaan: ik heb besloten om aan een avondje uit nóóit een vriendje over te houden. Zo wil ik de liefde van mijn leven niet ontmoeten. Mijn vriendje wil ik in nuchtere toestand uit hebben gezocht en ik wil hem, op het moment van zoenen, toch wel graag een paar weken langer dan drie kwartier kennen. Zo voorkom ik dat ik er na een paar weken achterkom dat ik samen ben met een psychopaat, die toevallig een mooi hoofd heeft. Dan ben ik nog liever alleen.

Gelukkig zijn mijn vriendinnen ook niet zo: zij houden van dansen en van cafeetjes en hun avond is beslist niet incompleet als ze niet gezoend zijn; daar hangt hun geluk in geen geval vanaf. Dat betekent natuurlijk niet dat ik niet steeds iets lonkerigs in hun blik bespeur bij elke jongen met mooie blauwe ogen en een lekkere haardos die voorbij loopt, maar daar kan ik mee leven.

Madelief Wijdeveld (15),
Woont in Amsterdam als dochter van twee jonge ouders en grote zus van Emma (4), Hannah (6) en Roos (13). Zit in de vijfde klas van het vwo en heeft dus volop ervaring met kinderen. Vindt dat ouders recht hebben op een globaal overzicht van wat hun puber uitvoert in zo’n klaslokaal en daarbuiten.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Nee,’ zegt onze 9-jarige pleegzoon.

‘Geloof je niet meer in God?’ vraag ik.

‘Nee,’ zegt hij.

‘Waarom niet?’ vraag ik.

‘Als ik bid, gebeurt er niks,’ zegt hij.

Nu zou ik hem eigenlijk hebben moeten vragen waarvoor hij gebeden heeft, wat hij hoopte dat er zou gebeuren. Maar in zoveel vragen zal hij vast en zeker geen zin hebben. Ik krijg de laatste tijd toch al regelmatig het verwijt dat ik hem veel te veel vraag. ‘Frans,’ zegt hij dan op strenge toon. ‘Houd op! Jij altijd met je vragen!’

In plaats daarvan neem ik er genoegen mee dat ik nu de enige in ons gezin ben die nog gelooft.

Het heeft er natuurlijk niks mee te maken dat Koekie niet ons echte kind is, maar ik moet concluderen dat geloof en kerk niet de eerste strijd is die ik verloren heb. Mijn vrouw en ik zijn zo verschillend, dat we het eigenlijk nooit eens zijn over Koekie’s activiteiten. Laatst kwam dat verschil wel heel genadeloos naar boven.

Mijn vrouw had Koekie ingeschreven voor de dansschool van Lucia Marthas. Hij houdt van dansen, dus dat was het probleem niet, behalve dan dat ik langzaamaan begon te vrezen dat hij zich aan het concentreren was op meisjes- in plaats van jongensdingen. Maar goed, de eerste dansles viel samen met een honkbalwedstrijd en mijn vrouw ging er blind vanuit dat hij dus ging dansen en niet zou gaan honkballen. Ik ging van het tegenovergestelde uit. Natuurlijk won mijn vrouw.

Ik maakte de balans op en constateerde, vol zelfbeklag, dat ik eigenlijk elke strijd verloor. Als mijn vrouw iets wilde met Koekie, dan kreeg zij haar zin. Ze kreeg zelfs haar zin als ze er niets voor deed (Koekie die niet meer naar de kerk gaat). Ik droom van een macho-Koekie, zij van een kunstzinnige Koekie. Het evenwicht dat we hadden (pianoles enerzijds, honkbal anderzijds) is nu verstoord. Pianoles en dansles samen klinkt niet goed. Ter troost: mijn gewenste combinatie (elektrische gitaarles en boksen) zal ook niet iedereen ideaal in de oren klinken. Maar blijft de vraag (die ook ouders met eigen kinderen kunnen beantwoorden): winnen moeders altijd van vaders? Zijn vaders veroordeeld tot een bijrol? En waarom is dat?

Op zaterdagochtend was ik trouwens degene die Koekie naar de dansles bracht, omdat mijn vrouw wat anders te doen had. Zo ben ik dan ook wel weer – schijnbaar leg ik me makkelijk neer bij mijn verlies. En toen hij gekleed in het zwart uit de kleedkamer kwam zag hij er beter, en meer macho, uit dan ik gevreesd had.

Frans Lomans
Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Fééstelijk,’ zeg ik cynisch. ‘Laat ze een hobby zoeken.’ En ik verdiep me verder in mijn krant. Intussen begint er iets te sudderen in mijn hoofd. Woede. Een uur later heb ik het niet meer. Ik ben boos. Boos over zoveel onbegrip. Boos op een buurvrouw die ik amper ken. Ik kan wel huilen van woede. In plaats daarvan foeter ik: ‘Ik ben zó boos. Hoe kun je zoiets doms zeggen. Wat bedóélt ze dan? Dat het onze eigen schuld is? Dat Yaël een of andere modekwaal heeft, veroorzaakt door een kleurstof of zo? En dat we maar moeten stoppen met de begeleiding omdat het toch niet helpt? Zulke kinderen bestonden vroeger óók, maar toen zaten ze weggestopt in tehuizen in het bos. Toen waren ze helemáál onzichtbaar. Laat dat wijf stoppen met ons te begluren.’

Dan moet ik echt huilen. En niet eens meer om die domme buurvrouw en haar bemoeizucht, maar meer om het onbegrip in het algemeen dat we de afgelopen jaren ontmoet hebben. Ik vergeet helemaal dat er ook heel veel begrip was, dat ik me soms ook verbaasd heb over de aardigheid van veel mensen.

Ik denk aan wat ik schreef in een vorig blog, dat wij, ouders van gehandicapte kinderen, het verhaal van ons leven zichtbaar bij ons dragen, dat mensen meteen zien wat er aan de hand is. Ja, het is waar, maar ook niet waar. De mogelijkheden buiten de deur met onze kinderen zijn maar heel beperkt. Dus zijn gehandicapte kinderen nog steeds betrekkelijk onzichtbaar. ‘s Ochtends zoeven ze in een busje naar hun dagopvang, ‘s middags komen ze weer terug en vanaf dat moment zijn ze thuis. Op straat spelen kan niet en eropuit is ook vaak moeilijk omdat het buiten te druk, te onoverzichtelijk en te onveilig is en omdat het, bij rolstoelkinderen, gewoon veel georganiseer vraagt. Hoe intensief de zorg binnenshuis soms is, zien de mensen niet. De buurvrouw had, glurend over het balkon, een fraai inkijkje in ons leven. Maar in plaats van tot begrip leidde het in haar geval tot onbegrip. Ze begreep niets van wat ze zag, had nog nooit eerder zo’n kind gezien, dus verzon ze er maar wat bij. Zo gaat dat soms.

Hoe groot moet het onbegrip wel niet geweest zijn toen deze kinderen echt onzichtbaar waren, letterlijk buiten de maatschappij, opgesloten in instellingen. Een enkele keer spreek ik wel eens een oudere moeder van een gehandicapt kind. Een moeder die haar kind kreeg in de tijd dat de dokter zei: ‘Maar gelukkig zijn er heel goede instellingen voor dit soort kinderen, mevrouw.’ En in de tijd dat er nog geen persoonsgebonden budget was om het ‘gehandicapte gezin’ thuis, in de vertrouwde omgeving te ontlasten. Wat een verdriet moeten generaties ouders gehad hebben om dit gebrek aan keuzevrijheid en wat zullen ze hun kinderen gemist hebben. En hoe onzichtbaar was hun leed.

Toen wij een bakfiets kregen om Yaël in te vervoeren omdat het achterzitje te onveilig werd, moest ik even slikken. Ik fietste, als ik er zonder Yaël op uit ging, zonder zitje: nu konden de mensen niet meer zien dat ik moeder was. Een heel trotse moeder, maar wel zonder zitje. Hetzelfde gevoel heb ik als ik zaterdag wel eens koffie drink op een plaats waar ook veel kinderen komen. Terwijl mijn kind thuis is met de oppas. Aan de ene kant geniet ik dan even van mijn vrijheid en aan de andere kant zou ik er zo graag bij willen horen, bij deze groep ouders in het openbaar, zou ik zo graag willen dat ze zagen dat ik ook een kind had.

Hetzelfde gevoel bespeur ik altijd bij moeders die met vakantie gaan met de gezonde kinderen, maar zonder het gehandicapte kind, omdat dat nu eenmaal voor iedereen beter is. Het liefst zouden ze een T-shirt dragen met de tekst: ‘Ik heb er nog eentje hoor!’ Ze genieten van even niet hoeven zorgen, even vrij zijn, maar ze voelen zich schuldig omdat hun gehandicapte kind er niet is. Onzichtbaar is. Zo dubbel. Een geamputeerd gevoel is het.

Juist omdat deze groep kinderen betrekkelijk onzichtbaar is, heeft de omgeving vaak niet in de gaten wat er speelt. Daarom neem ik terug wat ik gezegd heb over de buurvrouw: ze hoeft niet te stoppen met gluren. Sterker nog, ik moedig alle buren van alle Yaëls van Nederland aan hun ogen goed de kost te geven en vooral niets te vinden van wat ze zien.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (36) is de moeder van Yaël (5). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Zo waren we twee weken geleden met z’n allen in Duitsland. We verbleven bij een oudtante van mijn moeder. Zij woont in een heel klein dorpje, ergens in de buurt van Keulen. Ze heeft een prachtig groot huis en een gigantische tuin. Die tuin moet onderhouden worden en daarvoor stond lieve Helga elke ochtend om zeven uur op. Als het aan mijn moeder lag, nam ons hele gezin dit ritme over en stonden mijn zusjes en ik ook om zeven uur naast ons bed om vlijtig te gaan helpen in de tuin. Voor Hannah en Emma, die 6 en 4 zijn, zou dit uiteraard geen probleem zijn. Die bruisen de hele tijd van de energie, vooral ’s ochtends. Dit is echter mede te danken aan het tijdstip waarop zij ’s avonds naar bed gaan. Voor Roos, die net 13 is, en mij is het fysiek haast niet mogelijk om zo vroeg op te staan, we doen ons best, maar zeven uur gaat niet. Mama heeft in de loop van ons verblijf een compromis bedacht: uiterlijk om negen uur moet iedereen zijn bed uit.

Een hartstikke goed voorstel, als je er geen rekening mee houdt dat ik mijn slaapgebrek – van een uitputtend schooljaar plús de paar dagen op een boot met vriendinnen – er nog moet uitslapen.

De eerste dagen in Duitsland, toen mama het nog niet over het gebrek aan gezelligheid had gehad, plukte papa me rond twaalf uur uit mijn bed, maar zelfs dan had ik nog het gevoel dat mijn terroristische vader me mijn slaap niet gunde. Nadat ik me tijdens de lunch een paar keer in pyjama aan de eettafel had vertoond, had mama er genoeg van; dit was onbeleefd jegens onze gastvrouw. Ik had me hierin nog kunnen vinden als Helga ook maar íets van irritatie over mijn gedrag aan mij had getoond. Zij lachte echter elke ochtend alleen maar hartelijk als ze me naar beneden zag strompelen, terwijl de rest van het gezin al uren fris en fruitig door het huis denderde.

Mama besloot wat discipline in mijn dagritme aan te brengen en stuurde elke ochtend om negen uur exact Hannah of Emma of allebei mijn kamer in. Ik dacht dat ze ze had geïnstrueerd met de woorden: ‘Maak maar zoveel lawaai als je wil; ze móet eruit’ want Hannah en Emma waren niet weg te schreeuwen voordat ik aangekleed en wel mijn kamer uit kwam.

Nadat ik op een ochtend weer eens mijn bed uit was getetterd door de kleintjes, kwam ik met mijn lelijkste hoofd naar beneden voor het ontbijt. Het leek mam en pap een leuk idee als Roos en ik met z’n tweetjes naar het zwembad zouden fietsen, vijf kilometer verderop, ‘om te kijken of dat iets was’. Mij best. Ik zou, wat er ook gebeurde, toch geen kans meer zien om weer terug in bed te duiken.

Je moet echter begrijpen dat ik, zoals de meeste tieners, niks waard ben als ik te vroeg mijn bed uit ben gehaald. De hele dag niet. Het ging die ochtend dus niet zo soepel tussen Roos en mij, en na wat geschreeuw over en weer liep ik weer het huis in. Mama en papa vroegen of we niet moesten zwemmen. Ik vermeldde dat ik niet wilde zwemmen met iemand die me uitschold en verdween naar mijn kamer. Voor mijn ouders was dat de druppel die de emmer deed overlopen en meteen die ochtend werd besloten twee dagen eerder terug te gaan naar Nederland, omdat mama zich ‘kapot schaamde tegenover Helga’ voor haar verwende, onbeleefde kroost.

Ik meen het echter als ik zeg dat ik op sommige momenten niet in staat ben om mijn bed uit te komen. Fysiek niet. Mocht ik er dan uit gesleurd worden of de deken van me worden afgetrokken – oftewel dat ik er om de één of andere reden tóch uit ben – dan functioneer ik nauwelijks tot niet. Je hebt niks aan me.

Ik raad alle ouders dan ook sterk af hun puber ‘s ochtends voortijdig het bed uit te gooien. Ze gaan er die avond niet eerder door slapen, omdat ze tóch iets van strijd met je moeten leveren. Ze laten je dus liever zien hoe lang ze het volhouden om weinig te slapen, dan dat ze braaf vroeger naar bed gaan. Hierbij komen nog de gruwelijke gedachten die ze gaan koesteren jegens degene die hen de slaap ontzegt. Ik had op een gegeven moment een visoen van mezelf dat ik Hannah en Emma het raam uit gooide.

Slaap is belangrijk en pubers maken zelf uit wanneer ze die krijgen. Probeer ze niet geforceerd in een ander ritme te manoeuvreren. Met de ‘ik-heb-eigenlijk-liever-niet-dat-je…’-methode bereik je veel meer, omdat je dan op hun schuldgevoel inspeelt.

Was getekend: De Echte Puber

Madelief Wijdeveld (15),
Woont in Amsterdam als dochter van twee jonge ouders en grote zus van Emma (4), Hannah (6) en Roos (13). Zit in de vijfde klas van het vwo en heeft dus volop ervaring met kinderen. Vindt dat ouders recht hebben op een globaal overzicht van wat hun puber uitvoert in zo’n klaslokaal en daarbuiten.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Ik mocht vanmiddag niet mee spelen. “Jij bent ADHD,” zei een jongen uit mijn klas.’

‘O,’ zeiden mijn vrouw en ik. ‘Da’s niet erg aardig van die jongen.’

‘Hij zei ook dat ik alleen maar van groep 4 naar groep 5 was gegaan, omdat juffrouw Janneke van me afwilde.’

Hij zei het zonder zelfmedelijden, als feitelijke mededelingen.

‘Da’s ook niet aardig,’ zeiden wij. ‘Maar misschien heb jij ook wel vervelende dingen tegen hem gezegd.’

‘Nee,’ zei hij. En daarmee was dit gespreksonderwerp afgerond.

Wat moet je in zo’n geval doen? Niks, besloten wij. Sowieso hebben mijn vrouw en ik tijdens de vakantie besloten de dingen wat meer de dingen te laten. Ruzies, vechtpartijen, het hoort gewoon bij opgroeien. Toen ik Koekie’s leeftijd had, vocht ik gemiddeld ook twee keer per week en dat ging er een stuk steviger aan toe dan nu. Als ik klappen had gehad, deed mijn vader dat af met een schouderophalen: ‘Daar wordt je een kerel van.’

Dus we nemen geen contact op met de juf of met de ouders van die jongen uit zijn klas. Ook niet omdat Koekie er niet onder gebukt lijkt te gaan.

Verder was de eerste schoolweek veelbelovend. Zijn maandag-tot-en-met-donderdagjuf heet Esther, zijn vrijdagjuf Antien. Het klaslokaal waarin hij zit ademt veel meer dan het vorige iets serieus uit. Hier wordt geleerd. En Koekie schrikt er niet van. We hebben nog geen noodsignalen ontvangen dat hij niet op zijn plaats zou zijn. En hij gaat graag naar school. Er heeft zich een voorzichtig optimisme van ons meester gemaakt. Misschien gaat hij dit jaar lezen en rekenen en schrijven wel leuk vinden. En heel misschien leert hij wel om zich te concentreren.

Dat optimisme werd ook zaterdag nog eens gevoed. In opperste concentratie schreef hij een felicitatiekaart aan zijn oppas en vriend Boris. Elke letter in een andere kleur. Prachtig. We waren ongekend trots op hem. Nog nooit was hij zo rustig in de weer geweest met cijfers en letters.

En omdat deze week de bomen toch al tot in de hemel dreigden te groeien, werd ik tijdens onze wekelijkse fietstocht getrakteerd op nog meer openheid van zijn kant. Want als we een echt groot probleem hebben met Koekie dan is het wel zijn geslotenheid. Hij vertelt niet over zijn verleden, niet over zijn gevoelens; altijd babbelen, nooit iets zeggen. We tasten bijna constant in het duister over wat er in zijn hoofd gebeurt.

Maar tijdens de vakantie had hij al gezegd dat hij van mamma hield, maar dat hij er nooit meer op bezoek wilde. Nu zei hij dat hij mamma soms miste. ‘Heel soms.’ De gesloten schelp opent zich af en toe en dat is goed nieuws. Dat was ook het goede met het ADHD-incident; hij meldde het.

En ach, volgende week zullen er heus wel weer donkere wolken verschijnen boven ons paradijs, maar deze week pakken ze ons niet meer af.

Frans Lomans
Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Ik ben namelijk zo’n overbeschermende, onzekere moeder die het perfect wil doen en overal grote en vooral gevaarlijke beren op de weg ziet. Alleen is mijn houding legitiem, omdat Yaël, mijn grote vijfjarige baby, ook echt niets zelf kan en daarom nu eenmaal veel bescherming nodig heeft.

Ik heb dus een goed excuus. Maar toch, zou ik een andere moeder zijn geweest als ik wel een normaal en gezond kind had gekregen? Zou ik dan een makkelijke laissez-faire moeder zijn geworden? Ik ben bang van niet. Ik zou vermoedelijk precies dezelfde moeder zijn als ik nu ben: overbezorgd, enigszins onzeker, beschermend, knuffelig, een zacht ei in het stellen van opvoedkundige grenzen en voorzien van een tomeloze bewondering voor wat mijn kind allemaal kan. Misschien zou een normaal kind onder mijn vleugels wel uitgroeien tot een klein verwend nestje – wat Yaël in zekere zin ook is, alleen leidt het bij haar niet tot verwend gedrag. Ik zou zeker geen educatieve moeder zijn, zo eentje die met haar kinderen gaat knutselen, omdat ik nogal lui ben aangelegd, in praktische zin dan. Maar verder zou ik alles vooral heel góéd willen doen, misschien iets te goed. Een beetje zoals nu dus, alleen dan een stuk zorgelozer.

Van de week kwam ik er nog eentje tegen, een kind van deze tijd, in de kinderschoenenwinkel. Er was tussen het meisje en haar moeder een verschil van mening gerezen over de schoenkeuze, wat ertoe leidde dat het meisje zich verloor in een winkelvullende woedeaanval. De moeder pareerde dit gedrag met een nerveus uitgesproken: ‘Ik vind dit niet zo leuk. Ik vind het niet zo leuk als je zo doet’, wat overigens weinig indruk maakte. Mijn eerste gedachte was: voed dat kind een beetje op zeg. En meteen daarna dacht ik: wie zegt dat ik het zelf beter zou doen?

Maar zag ik hier wel een incident? Is er niet iets anders aan de hand? Is onze generatie ouders misschien wat bangelijk uitgevallen? In J/M lees ik dat 87 procent van de ouders vindt dat ze grote invloed hebben op de psychische gezondheid van hun kind. Ja, dat vind ik ook. Maar hoort bij psychische gezondheid niet ook dat je kind de nodige tegenslag aankan? Gunnen we onze kinderen wel genoeg frustratie, of willen we alles wat iets minder leuk is bij voorbaat wegmoffelen? En waar zou deze houding dan vandaan komen?

Van mijn eigen jeugd herinner ik me dat ik veel vrijheid had. We moesten op tijd thuis zijn voor het eten, maar mijn moeder wist toen ik 8, 9, 10 was echt niet altijd waar ik uithing. Ze kreeg mij toen ze net 21 was, dus zelf nog bijna een kind. Ik denk dat dat alleen al maakte dat ze mij en mijn zusjes niet half zo bewust opvoedde als ouders tegenwoordig doen. Zo ging ze niet echt mee in mijn soms wat neurotische gedachten. Ik herinner me dat ik een keer in tranen bekende dat ik dacht dat ik gek was en dat ze dat voor mij verzweeg. Ze barstte in lachen uit en zei: ‘Je bent ook gek. Dat hoef ik echt niet te verzwijgen.’ En tijdens een boswandeling zei ze een keer tegen een bekende, gewoon voor de gein: ‘Dit is mijn oudste. Die is niet helemaal goed.’ Vast niet pedagogisch verantwoord, maar of het tot blijvende schade heeft geleid…

Onze generatie ouders krijgt laat kinderen. En vaak hooguit twee. We hebben jaren naar het grote moment uitgekeken en als de omstandigheden perfect zijn – partner, baan, huis – is het tijd voor een gezin. Allemaal heel bewust en uitgekiend. In een gezin van vier, zeven of zelfs tien kinderen maakt het niet zo veel uit als eentje het niet zo lekker doet – elk groot gezin heeft wel een erkende kneus – maar in een gezin van twee is het wel fijn als de kinderen dan ook nog mooi, slim, sportief en sociaal zijn. En gelukkig, vooral héél gelukkig, want dat is hét bewijs van geslaagd ouderschap. Met dat doel kan het verleidelijk zijn ze voortdurend met aandacht te overstelpen en misschien wat zachte druk uit te oefenen: wéés gelukkig – wat dan vast ook weer tot frustratie leidt.

Uit eigen ervaring weet ik echter dat het voor kinderen, net als voor volwassenen overigens, heel prettig is om ook eens een beetje met rust gelaten te worden. Even alleen met de soms onredelijke woede en misschien wel merkwaardige gedachten. Zodat je kunt ondervinden dat veel minder leuke dingen vanzelf overgaan, en dat er, als ze niet vanzelf overgaan, ook vaak wel mee te leven valt. Dat geeft pas zelfvertrouwen.

Sanne Kloosterboer

Sanne Kloosterboer (36) is de moeder van Yaël (5). Yaël is verstandelijk gehandicapt, autistisch en heeft epilepsie. Sanne woont met man en kind in Amsterdam en werkt bij een krant.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Ja, zo zou het gaan.

Zo ging het natuurlijk niet. Gewoon, omdat met Koekie de dingen nooit gaan zoals je denkt dat ze zullen gaan.

Hij kwam stilletjes en aarzelend naar buiten. Hij leek kleiner geworden. Rondom hem huilden kinderen. Hij wachtte daar ongeveer een minuut mee. Toen kwamen ook bij hem de tranen.

‘Hoe was het Koekmans?’ vroeg mijn vrouw.

Snik, snik. ‘Leu…’ Snik, snik. ‘k…’ Snik, snik.

Hij bleef bij mijn vrouw, snikkend, op schoot zitten tot we naar huis fietsten.

Omdat we vergaten hem af te melden, kregen we telefoon van een van de begeleiders. Mijn vrouw vroeg hoe het was gegaan.

Nou… niet zo geweldig. Agressief geweest, uit nood van zijn oorspronkelijk groep en tent overgeplaatst naar een andere tent.

Onderwijl huilde Koekie door.

‘Wil je eten?’

‘Nee, ik wil terug naar kamp.’

‘Je moet douchen.’

‘Nee, ik wil terug naar kamp.’

Tranen en het zinnetje dat hij terugwilde. Daar moesten we het mee doen.

De volgende dag had mijn vrouw opnieuw een telefoongesprek met een leidster. Ze was dol op Koekie, sprak teder over hem. Maar het was bepaald geen feest geweest. Samengevat: ze hadden vanwege zijn gedrag, agressie (leider aangevallen, gebeten), boosheid en weglopen, het programma voortdurend moeten aanpassen. Eigenlijk hadden ze aan hem net zoveel werk als aan alle andere kinderen bij elkaar. Nee, we moesten hier binnenkort nog een serieus gesprek met elkaar over hebben en tja… we moesten er niet automatisch vanuit gaan dat hij volgend jaar weer mee op kamp kon.

Mijn vrouw en ik keken elkaar aan. Waarschijnlijk hadden we te vroeg geconcludeerd dat we al een doorbraak in Koekie’s leven hadden geforceerd, dat we het zo goed hadden aangepakt dat we er bijna waren. In ons enthousiasme waren we vergeten dat hij een beschadigd kind was, dat voortdurend terug zou vallen in oud gedrag. Misschien was twee weken kamp te veel gevraagd. We besloten dat hij hoe dan ook in therapie moest. Wij konden zijn gedrag niet analyseren, het lukte ons niet hem te laten praten; niet over vroeger en niet over nu. Gezien zijn status (pleegkind in hulpverleningsvariant bij ons), mag hij niet naar een psycholoog of psychiater. Maar geen therapie is geen optie. Het moet; we gaan ijzer met handen breken.

Twee dagen na terugkeer is Koekie opgehouden met huilen. Hij is nog wel stil. Als ik ’s avonds met hem in de badkamer sta, zegt hij: ‘Was er maar een kamp dat altijd duurde.’

Ik waardeer zijn zonnige kijk op het leven. Tegelijkertijd is het hoogst zorgelijk; hij heeft bij tijd en wijlen mensen totaal over de kling gejaagd en zich desondanks kostelijk geamuseerd. Ik heb even geen oplossing voor deze situatie en een stem in mijn hoofd schreeuwt: ‘Help!”

Frans Lomans
Lomans (55, hoofdredacteur van Panorama en Nieuwe Revu, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (51, artdirector van J/M en moeder van de 25-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Daniël drinkt en blowt niet meer, sinds hij een paar weken geleden na veel drank agressief werd en drie dagen vast zat. Zijn vriendin Mariëtte doet met hem mee. Daniël en Mariëtte wonen bij Daniëls vader. Die heeft een Wajong-uitkering en een handeltje in brommers. Het is het enige huis waar dit groepje vaak komt. Ze mogen er blowen, hij helpt iedereen met hun scooters en houdt op zijn manier een oogje op hen.

We kennen Daniël al sinds hij klein is. Met zijn kleurtje en zijn frêle uiterlijk is hij een knappe jongen en ik mag hem graag. Hij heeft geen opleiding, geen baan, wel een strafblad. We praten over zijn toekomst. Hij heeft zijn rijbewijs en zou wel vrachtwagenchauffeur willen worden. ‘Dan moet je wel hele dagen rijden, het is net zoiets als naar Zuid-Spanje met de auto, maar dan elke dag,’ zegt Abdel. Dat is voldoende om het plan voorlopig de wereld uit te helpen. Verveeld kijkt hij weg.

Daniëls vriendin doet een opleiding tot gastvrouw. Ze is een open en gezellige meid die de stemming er goed in houdt. Zij wil een baan en een eigen huis, desnoods buiten deze stad. Alle jongens luisteren als zij iets zegt.

Ondertussen kiezen ze allemaal een pizza. Dat valt niet mee voor Tomaat, een magere bleke jongen. Hij zegt dat hij bijna niks lust: geen chocolade en geen cola. Hij lust maar één groente: bloemkool. Dapper bestelt hij toch een pizza met ham. Die gaat later onaangeroerd weer weg. Tomaat praat als een wigger (wanna-be-nigger), iets wat ik tot nog toe alleen cabaretiers op tv heb horen doen. Zoon maakt zich zorgen over Tomaat. Hij kreeg een tijdje geleden een toeval en komt nog maar zelden uit bed en uit huis.

Fabian is wat jonger en kijkt af en toe weg. Dan valt hij stil en zit onbeweeglijk. De anderen letten er niet op en betrekken hem in het gesprek als hij er weer bij is. Fabian zegt weinig en is uiterst beleefd.

Abdel is het meest aan het woord. Na allerlei banen als pizzakoerier koeriert hij nu voor een sushi-zaak. Of we wel weten wat dat kost zo´n bakje, wel twintig euro. Hij heeft het nooit geproefd en dat wil hij ook niet. De anderen zijn het grondig met hem eens, rauwe vis en rijst, brr. Abdel heeft een vlotte babbel en is duidelijk trots op zijn Louis-Vutton-tasje.

Na de pizza is er taart met kaarsjes. Onder protest van Zoon wordt er gezongen. Het is gezellig aan tafel. Ze rollen alvast een joint en Zoon wijst er nog even op dat binnen niet wordt gerookt. Ze onderhandelen over waar ze nog heen gaan die avond. Poolen in de stad? Mariët wil bowlen en tovert de prijzen uit haar tas. De anderen aarzelen nog. Ze willen wel, maar je mag er binnen niet blowen. Een uurtje dan, dan komt dat blowen daarna wel.

We krijgen een hand en ze stommelen naar beneden. De nog volle fles wodka gaat mee. Ik ben ontroerd door de saamhorigheid en vriendschap tussen deze jongens. En ik maak me zorgen. Stuk voor stuk zijn het lieve en leuke jongens. Maar samen hebben ze meters strafblad en nul perspectief.

Ilse

Ilse beschrijft hoe haar zoon van 17 in aanraking komt met politie en justitie, en hoe dat verder gaat. Ilse woont samen en heeft een zoon en twee dochters.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Elke vakantie verblijf ik met ons gezin enkele dagen op de boerderij van mijn overgrootoma, Maria. De oma van mijn vader. De boerderij staat aan de dijk in Schagen. Mijn zusjes en ik genieten elke keer opnieuw van de tijd die we daar doorbrengen, ondanks de afgelegen locatie, de gigantische en snel verharende hond en het gebrek aan verwarming in het huis. Het gezelschap van mijn lieve omi en de tijd die ik – na een lange stressvolle periode op school – eindelijk met ons gezin kan doorbrengen maken dit meer dan goed.

Mijn overgrootoma is een schat van een mens. Bovendien is ze de sterkste vrouw die ik ken. Ze is nu 89, maar ongeveer tien keer zo kwiek als mijn oma van 69, die elke dag met veel plezier naar Sesamstraat zit te kijken. Oma Maria laat zich er zowel fysiek als mentaal door haar leeftijd niet onder krijgen.

Het enige waaraan je merkt dat Maria al zo oud is, is aan het feit dat ze het nooit zo nauw neemt met de houdbaarheidsdatum op producten. In haar koelkast zijn meerdere ‘afdelingen’ te ontwaren: helemaal voorin liggen de spullen die mijn ouders hebben gekocht zodra ze uit de trein stapten, al wetend dat oma die niet – of in elk geval niet onbeschimmeld – in huis heeft. Dit zijn dingen als yoghurt, cruesli en salami en gekookte worst voor op brood. Achter die spullen liggen de producten die mijn oma geregeld inkoopt en ook opmaakt. Ze heeft de Tweede Wereldoorlog bewust meegemaakt en de dingen die toen haast niet te krijgen waren, zijn haar nu nog steeds meer waard dan goud.

Zij maakt alleen maaltijden klaar waar een aanzienlijke hoeveelheid boter of slagroom aan toe is gevoegd: boerenkool, aardappelpuree, rijst, spaghetti… alles bereid ze door het van een behoorlijk vetgehalte te voorzien. Achter de producten die oma wél daadwerkelijk consumeert, staan de etenswaren die in geen jaren zijn aangeraakt. Dit zijn vooral vleeswaren: reeds bereide kip van maanden terug, die niemand meer hoefde, in een kommetje met plasticfolie eroverheen; onbereide kip van maanden terug, die nu een lekker warm, blauw jasje heeft gekregen; brokken van het één of ander, waarvan niet meer duidelijk is door wie ze destijds geconsumeerd dienden te worden: door de hond of door de mensen. Als pronkstuk staat er in de koelkast een onafgedekt kommetje, gevuld met grijze brij. Wat daarin zit, noemt papa vaak de ‘Eeuwige Muesli’. Dit kommetje raakt nooit leger, maar overstroomt ook nooit en soms verandert de kleur van de brij van grijs naar iets witter. Hieruit maken wij op dat oma er steeds nieuwe muesli met melk overheen gooit en dan dapper begint te eten, maar nooit tot de bodem komt en het dan maar weer terugzet in de overvolle ijskast.

Ik vind oma juist hierom een heel bijzondere vrouw. Ze is nergens vanaf te brengen. Met geen mogelijkheid. Ze is een schattige oma, omdat ze met de jaren niet minder eigenwijs, maar zeker ook niet minder zelfstandig wordt. Ze is bijna negentig, maar laat nog steeds eigenhandig tweemaal daags de hond uit, komt overal waar ze wil in haar autootje en wordt nooit te oud om gezellig met je te praten of een potje Scrabble te spelen. Ze verslaat ons met dat spelletje allemaal met ruime voorsprong. Meestal legt ze niet meer dan een letter of twee per beurt en dan begint ze hardop te tellen: ‘Tien plus acht keer twee is zes en twintig, plus tweeëntwintig keer twee is samen zeventig. Volgende!’

Iedere familie heeft haar binnenpretjes en haar voor en tegens. Een van de grote voordelen van deze familie is oma Maria.

Madelief Wijdeveld (15),
Woont in Amsterdam als dochter van twee jonge ouders en grote zus van Emma (4), Hannah (6) en Roos (13). Zit in de vijfde klas van het vwo en heeft dus volop ervaring met kinderen. Vindt dat ouders recht hebben op een globaal overzicht van wat hun puber uitvoert in zo’n klaslokaal en daarbuiten.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘Ik denk dat tegenligger ‘tegenligger’ heet, omdat hij van de andere kant komt, de kant die tegenover je ligt,’ verzon ik. ‘Net als bij voetbal. Daar noem je de partij waar je tegen speelt de tegenstander. Zij staan ook tegenover je, ze spelen aan de andere kant van het veld, en komen vanuit die andere richting naar je toe.’

Ja, het woord tegenstander kende hij wel. Maar waarom noemde ik de fietsers dan niet ‘tegenstanders’, als het toch hetzelfde was. Of waarom noemden we voetballers van de tegenpartij niet ‘tegenliggers’?
Tja, daar zat wat in. Toch was er waarschijnlijk wel een verschil in betekenis. Tegenstanders bieden tegenstand. Dat doen tegenliggers niet. En waarschijnlijk kwam het woord tegenstand niet zo zeer van het feit dat de tegenpartij letterlijk aan de andere kant van het veld stond, maar van het woord tegenstaan, het tegenovergestelde van willen bereiken. Maar ja, hoe leg je dat uit aan een 6-jarige?

De dag ervoor dacht hij ook iets vreemds ontdekt te hebben. Het had weer met taal te maken, en was inderdaad niet zo logisch. ‘Hoe heet de dag vóór vandaag?’
‘Gisteren’, antwoordde ik.
‘En de dag voor gisteren,’ vroeg hij.
‘Eergisteren,’ antwoordde ik.
‘Ja, eergisteren, ja,’ zei hij. ‘Maar ik noem dat meestal voorgisteren. En soms raak ik daar helemaal van in de war, dan weet ik even helemaal niet meer wat “voor” eigenlijk betekent.’

Ik glimlachte, want ik dacht, daar heb je het weer. Hij is al 6 en is nog steeds in de war met ‘voor’ en ‘achter’ of ‘voor’ en ‘na’. Grappig is dat toch. Die vaste paren van tegenstellingen zijn voor volwassenen overduidelijk: ‘voor’ is ‘voor’ en ‘na’ is ‘na’, over de betekenis valt niet te twisten. Toch vinden kinderen dat in een bepaalde periode van de taalverwerving lastig. Eerst kennen ze alleen ‘voor’, dan ontdekken ze dat er ook ‘na’ bij hoort, en op dat moment gaan ze de woorden juist verkeerd gebruiken: ‘voor’ wordt ‘na’, en ‘na’ wordt ‘voor’. Net als ‘boven’ en ‘onder’ en ‘aan’ en ‘uit’. (‘Boven’ wordt ‘onder’ en ‘aan’ wordt ‘uit’.)

Maar Sam bleek iets anders te bedoelen. ‘Kijk, mama: ‘voorgisteren’ of ‘eergisteren’ is eigenlijk de dag die achter gister ligt, toch? Nou, precies. Maar als je dus ook ‘achter gisteren’ kan zeggen dan betekenen “voor” en “achter” eigenlijk hetzelfde.’
Hij zweeg, keek peinzend voor zich uit en vervolgde: ‘Maar “voor” en “achter” betekenen soms niet hetzelfde, toch?’

Ik liet deze constatering even op me inwerken. Wat een slim kind had ik toch, dacht ik glimlachend en tevreden. Op dat moment zag ik hoe Sam al slingerend recht op een groepje wildgebarende racefietsers af reed. De mannen stootten kreten van ontzetting uit en wisten hem op het nippertje te ontwijken.
‘Sam!!!’ riep ik kwaad. ‘Je knalde bijna tegen die tegenliggers op. Ik zei toch dat je goed op moest letten!’
Sam keek verwilderd om zich heen en liet daarna teleurgesteld zijn hoofd hangen. ‘Nou hoor, jíj zou mij waarschuwen, had je gezegd. Je zou iedere keer roepen als er tegenstanders kwamen.’
‘Tegenliggers,’ zei ik geïrriteerd.
‘Tegenstanders,’ mompelde hij.
Mijn man, die inmiddels een flink stuk verderop fietste, wierp een afkeurende blik over zijn schouder, en hij had gelijk. Zonder botbreuken thuiskomen was belangrijker dan over taal mijmeren.

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (6), en Nuschka (bijna 5), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad met een uitgebreide website vol achtergrondinformatie voor ouders van 4- tot 16-jarigen. J/M richt zich op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.